5,1 


w 
t 
T , 
S 
: 
* 
* 
en, 
ra 


Treasure Room 


8 

sare 
in, i 
4 A 
m m 
> dm 
— — 
Zu 
2 


T" w^ *3-1- "^ oe V 
» 
Las 


vx 


( 9888 


** 


8 3 


A o 
960000 
838 e 
2999 

888 


LM L/ 


2 
* 


«c MN D 
— 9. - 
* 5 
e 
ie . 
M 


Oy <>< 
. eO 


x 


83888 


88 
LJ 


506 


val 
88 88 e bd 


Y 


$ * 
8 $29 * 
« ee 
LÀ 


LL 
* 


Uu . , * f 
. 
css 
388888888888 


Digitized by the Internet Archive. 
in 2011 with funding from — 
Duke University Libraries 


Hoc exemplar ex tríbus voluminibus constans unum esse 
ex editione COXCATT exemplarium chartaceorum et 
IIT membranaceorum, cufus editionis volumen et 
primum et secundum est impressum menge Aprilis 
Anno Domini MDCC CLXXX JX, recognoscit 
Societas Grolieriana. 


Y: Obllobiblon 


ex P Ostinis Codicibus Ketensuit 


Versione Anglita neenon et Prole⸗ 
gomenis Adnotationibusque Juxit 
Andreas Fleming West «e 
in Collegio Princetoniæ Professor 
n Y Y 
ae © Pars Prima o Textus e S£ 
r. DD LASS 
Novi Choract of» CTypis et Impensis 
Societatis Grolierianæ M CCULX XXIX 


Dane Editionem 
Posuit sub Tutela Legum 
Que de Proprietate Litteraria Late Sunt 
Societas Grolieriana 
Anno Domini 


MDCC CLXXXIJX 


Copyright, 1889, by the Grolier Club 


el lector benivole! JO hilobiblon 
eme f? ERicardi tibi trabo e cobicibus 
A EM] | puris ct fontafibus ductum ut 
UN WP LS) inde aguas potes viventes ad 
— ND. Spiritum refocillandum. G 

It tractatus pulcherrimus quasi testamen⸗ 

8 tum non libros solum sed amorem etiam 
librorum posteris tommendans, quot vitissitu⸗ 
dines, quas injurias, gua indigna per prolapsum 
temporis est passus | COuomobo IN icardus, 
etiamsi fuisset propheta, fata sui libelli perspica- 
tius providere potuisset? Mam cjus berba de 
gucrimoniis librorum statim audies: Eieu! 


5 


A 


guam falsis striptoribus nos exarandos commit- 
titis, quam corrupte nos legitis et quotiens medi⸗ 
tando netatis quos pio zelo corrigere credebatis | 
Pnterpretes barbaros sustinemug multotiens, et 
qui linguarum idiomata nesciunt, nos de lingua ad 
linguam transferre præsumunt; sicque proprietate 
sensus ablata fit sententia contra sensum auctoris 
turpiter mutilata. Hat Ricardus. E. E E. 
IiMypollutus ac purus ad nos destendisset tex⸗ 
tus, si nullatenus transcriptores quidam 
Germani eum sæculo quindecimo contaminagsent. 
At vir abkuit quin illi, studio plumbeo auctoris 
ad sensum ipsorum emendandi potius quam quæ 
Nitardus stripsisset conservandi, E hilobiblon 
ex Philobiblon expulissent; insuper etiam quas 
injurias tulerunt transcriptores propagabere im⸗ 
pressores. Sin autem alias contigisset et per⸗ 
mansisset ea codicum in (Al nglia scriptorum inte⸗ 
gra et vera traditio, tunc. proculdubio vero textu 
minquam caruisgent fertoreg, 9) 4) dd 4 €) 
Ortuus est Ritardus, at quasi non mor⸗ 

== tuus, similem enim reliquit sibi post se, ut 


6 


vel berba adaptemus E ctlesiastici. it filius 
unicus et superstes est E hilobiblon. “mage 
super tumulum JI-jicarbi ex are pulchre sculpta 
jamdudum periit, manerius quoque in quo com⸗ 
posuit I hilobiblon est dilapidatus et ex illa 
bibliotheca splenbiba quis liber adhuc manet ? 
Solus I hilobiblon amorem E itardi erga libros 
nobis hodie testifitatur. Cem pio zelo turavi⸗ 
mus ad puritatem priscam restituendum, ut Ei 
tardus mortuus resustitetur et exhortans, confortans, 
delectans, immo etiam ins pirang iterum nobis de 
amore librorum loquatur. S Ff ee ge 


2 55 Se 
5% 
e ee e ee IGE eee 
i SESS eae 


FLU 


— 


00 


Tabula Siglorum 


Codex A. F. F. X/V in Museo Britannico. 
Codex Digby 147 in Bibliotheca Bodleiana. 
Codex 75769 Parisiensis. 


Codex 3352c Parisiensis. 


Be 


— 


2 
— 


e Niversis hristi ſidelibus, 
ad quos tenor stripturæ prez 
gentis pervenerit, Eicardus 
de Zurp, miseratione divina 
— unelmensis epistopus, sa⸗ 

lutem in Domino sempiternam, piamque ipsius 
prasentare memoriam jugiter coram. Iro, in 
vita pariter et post fata, W 
dib retribuam Domino“ pro omnibus 
que retribuit mihi? devotissimus in 
vestigat psalmista, rex invictus et eximius 
prophetarum. En qua qguestione gratissima 


* 9 


Cod. Magdalensis 
toto Prologo caret. 


1 Universis lite- 
rarum cultoribus, 
ed. 1483 nullo cod. 
attestante. 


2 pro Domino D. 


gemetipsum redditorem voluntarium, debitorem 
multifarium, et sanctiorem optantem consiliarium 
recognostit; contordans cum Tristotele phi⸗ 
losopforum principe, qui omnem de agibilibus 

Acre «ve Quaestionem consilium probat esse tertio et gexto 
EA thicorum. 2% 2% De Ne Y oe BM BM Of 

Ane si propheta tam mirabilis, secretorum 

præstius divinorum, preconsulere volebat 

tam sollicite, quomodo grate posset gratis 

2 dala om. B. Data’ refunbere, quid nos rudes regratiatores et 
abibissimi receptores, onusti divinis beneficiis 

infinitig, poterimus digne velle? Proculdubio 
deliberatione sollerti et cirtcumspectione multiplici, 

inbitato primitus spiritu scptitormi, quatenus in 

nostra meditatione ignis illuminans crarbestat, 

biam non impedibilem providere debemus atten⸗ 

tius, quo largitor omnium de rollatis muneribus 

suis, sponte veneretur reciproce, proximus releve⸗ 

seite Bet Dur? ab onere, et reatus. contractus. per peccantes 


om. omne qu 
superest senten- 


t. quotidie eleemospnarum remebiis redimatur. 0 
Y» igitur devotionis monitione præventi 
ab co qui solus bonam hominis et prez 


IO 


venit voluntatem et perficit, sine quo net sufficienc 
tia suppetit cogitandi golummodo; cujus, quicquid 
boni fecerimus, non ambigimus esse munus, dili⸗ 
genter tam penes. nos, quam cum aliis inquirendo 
digcussimus, quid inter diversorum generum 
pietatis officia primo gradu placeret | ltis⸗ 
simo, prodessetgue potius ecclesiæ militanti. 
At ecte mor nostra considerationis aspectibus 
grex otcurrit scholarium elegorum, quin potius 
electorum in quibus Deus artifer et ancilla natura 
morum optimorum et scientiarum telebrium planta⸗ 
verunt radices; ged ita rei familiaris oppressit pe⸗ 
nuria quod, obstante fortuna contraria, Semina tam 
fecunda virtutum, in inculto jubentutis agro, roris 
debiti non rigata fabore, arescere compeliuntur, 
Quo fit ut lateat in obscuris condita virtus clara, 
ut bel verbis alludamus Ioethii, et ardentes 
lucerne non ponuntur sub modio, sed pra delectu 
olei penitus exstinguuntur: sir ager in bere floriger 
ante messem exaruit; sic frumenta in lolium, et 
bites degenerant in labruscas, ac sic in oleastros 
olive silbescunt, marcescunt omnino tenellæ trabe⸗ 


It 


In culto CD. 


2 velom. C. 


3 degenerant om. 
C. 


tula, et qui in fortes columnas ecclesiæ poterant 
extrevisse, subtilis ingenii capacitate dotati, stubioz 
rum gpmnagia derelinquunt. Sola inedia nover⸗ 
tante, repelluntur à pbilosopfjia nectareo poculo vio⸗ 
lenter, quam primo gustaverint, ipso gustu ferven⸗ 
1 frequentius T. tig sitibundi, IZiberalibus artibus habiles, et 
scripturis tantum dispositi contemplandis, orbati 
necessariorum subsidiis, quasi quadam apostasia 
Specie, ad artes mechanicas, propter victus solius 
suffragia, ad ectlesiæ dispendium ct toting ceri 
vilipendium, revertuntur. Sit mater ecclesia pari 
endo fiios abortiri compellitur, quinimo ab utero 
foetus informis monstruose Dirumpitur, et pro pau⸗ 
2 contentantur CIS minimisque quibus contentatur natura, alum⸗ 
nos amittit egregios postca promovendos in pugiles 
fidei et athictas. — Eeu quam repente tela sucei- 
bitur, dum ferentis manus orbitur| E eu quod 
si awrora cla- Sot etlipsatur in aurora carissimo et planeta pro⸗ 
grediens regyratur retrograde, ac naturam et speciem 
bera stelle prætendens, subito decidit et fit assub | 
Quid poterit pius homo intueri misgerius ? 
Quid misericordiæ Viscera penetrabit atutius? 


12 


Co uib cor congelatum ut incus in calentes? guttas 
resolvet facilius ? Ai mplius arguentes a sensu 
contrario, quantum profuit toti reipublice CY hris- 
tiane, non quidem Sardanapali deliciis neque 
C resi divitiig enerbare? studentes, sed melius 
mediocritate scolastica suffragari pauperibus, ex 
eventu præterito recordemur. Co uot oculis vidi⸗ 
mus, quot ex scripturis collegimus, nulla suorum 
natalium claritate fulgentes, nullius hæreditatis guc⸗ 
tessione gaudentes, sed tantum proborum virorum 
pictate suffultos apostoliras cathedras meruisse, 
gubjectis fidelibus præfuisse probissime, superbo⸗ 
rum et sublimium tolla jugo ecclesiastico subjecisse 
et procurasse propensius ecclesiæ libertatem ? . 

Q Uamobrem perlustratis humanis egestati- 

e bus usquequaque, caritativæ * considerationis 
intuitu, fuic tandem calamitoso generi hominum, 
in quibus tamen tanta redolet spes profectus eccle⸗ 
siz,’ præelegit peculiariter nostre compassionis 
affectio pium ferre presidium, et eisdem non solum 
de necessariis victui berum? multo magis de libris 
utilissimis studio probibere. Id hunt effectum 


I3 


l vel intus inca- 
lescentes B. 


2 arguentes om. 
B. 


3 enumerare B. 
enarrare D. 


4 claritatem ca- 
ritatem D. 


6 tandem om. A. 


6 ecclesi om. C. 


" verum om. D. 


l excitus B. 


2 parvulum B. 


3 ipsum a Graco 
CD. 


acceptissimum, coram Deo, nostra jam ab olim 
vigilavit intentio indefessa. E it amor extaticus 
tam potenter nos rapuit, ut, terrenis aliis abdicatis 
ab animo, atcquirendorum librorum solummodo 
flagraremus affectu. Mt igitur nostri fínig inten⸗ 
tio tam posteris pateat quam modernis, et ora per⸗ 
versa loquentium, quantum ad nos pertinet, obstru⸗ 
amus perpetuo, tractatum parvulimum edidimus, 
stplo quidem levissimo modernorum. Est enim 
ridiculosum rhetoricis, quando levis materia de⸗ 
stribitur grandi stplo. Qui tractatus, amorem 
quem ad libros habuimus ab ereessu purgabit, 
devotionis intenta propositum propalabit, et cir⸗ 
cumstantias facti nostri, per viginti divisus capitula, 
lute clariug enarrabit. C2uia vero de librorum 
amore principaliter disserit, placuit nobis more 
veterum Teatinorum. ipsum Greco? vocabulo 
I»filobiblon amabiliter nunrupare. R & & F 


Explicit E rologus ($5 XM 


Fncipiunt capitula "19 bílobiblon FR tcardt Dunelmensig episcopi 


God thesaurus sapientiae potissime sit in libris. 
Qualis amor libris rationabiliter pebeatur, «= 
Qhualiter in libris emendis sit pretium astimandum, = 
Querimonia librorum contra clericos fam promotos, s 
Querimonia librorum contra religiosos possessionatos. 
Querimonia librorum contra religiosos mendicantes. + 
Querimonia librorum contra bella, «„ w V E & „ & 
De multiplici opportunitate quam habuimus librorum copiam con⸗ 
quirendt.. «„ 9 9 9 9? © 9? 9 9 „ „„ $ 
uod licet opera beterum amplius amaremus, T5) on tamen namna- 
vimus studia modernorum. x 4 © $5 & w ow „ ok 
We successíba perfectíone librorum. & = „ x x „ x 
@uare libros liberalium artium? prœtulimus libris furis, « & 
Quare libros grammaticales tanta diligentia curavimus renovare. 
@)Luare non omnino negleximus fabulas poetarum, e s „ 
GXuí deberent? esse librorum potissimi dilectores. «„ M s s 
Quot commoda confert amor librorum, «„ = „ „ & & 

Quam sit meritorium libros novos scribere et veteres renovare. 
De debita honestate circa librorum custodiam adhibenda.“ 4 
Quod tantam librorum collegimus copiam ad communem profectum 
scholarium et non solum ad propriam voluptatem? „ „ 
De modo communicandi studentibus omnibus“ libros nostrog, «„ s 
Hxhortatio scholarium ad rependendum pro nobis suffragia Debítor 
pietatis.L“ 9 9 9 9 9 9 9 9 $9 $ 


$ 
* 
E 
E 
* 
* 


W W 05 ^| SF HH $9 


15 


l librorumt om. 
D. 


2 literarum AB 


3 debent CD. 


4 libros custodi- 
am D et om. 
adhibenda. 


5 voluntatem D. 


6 omnes B. 


7 pietati B. 


1 finite om. D. 


2 fuit A. 


ECCE WU : Hesaurus desiderabilis sapientia 
uer on m" et Scientia, quem omnes hommes 
Phe 2275 per instinctum naturæ deside⸗ 
a rant, cunrtas mundi transtendit 

A) bibitiag infinite; cujus respectu 
lapibes pretiosi vilescunt; cujus comparatione ar⸗ 
gentum futescit, et aurum obryzum erigua fit’ 
arena; cujus splenbore tenebrescunt bisui sol ct 
luna; cujus dultore mirabili amarescunt gustui 


mel et manna. S6» SG» S@ S@ 50 50 SO 


RPA GN. 
Me 


valor gapientiæ non marcescens ex tempore, 
virtus birens assidue, omne virus evacuans 

ab habente! O munus celeste liberalitatis diz 
bing, descendens à Teatre luminum, ut mentem 
rationalem provehas usque cocum 1. Nu es intel 
lectus celestis alimonia, quam qui edunt, adhuc 
esurient, quam qui bibunt, adhur sitient, et languen⸗ 
tis anime harmonia Latifícang, quam qui audit nul⸗ 
latenus confundetur. Nu es morum moderatrix 
et regula, secundum quam operang non peccabit. 
Her te reges regnant et legum conditores justa 
deternunt. er te deposita ruditate natiba, elima⸗ 
tis ingeniis atque linguis; vitiorum gentibus 
tocffossis radititus, apices consequuntur. honoris 
fiuntque patres patrie et comiteg* principum, qui 
sine te conflagsent lanceas in ligones et vomeres, 
vel cum filio prodigo pasterent forte sucs. 
Uo lates potissime, præelecteꝰ thesaure? et 

ubi te reperient anime sitibunde? Pn 

libris proculdubio posuisti tabernaculum tuum, 
ubi te fundavit 1 Itissimus, lumen luminum, liber 
bite. bi te omnis qui petit, accipit, et qui quærit, 


3 17 


l usque in B. 


2 szenis C. 
3 dentibus B. 
4 radicatus BD. 


5 comitum B. 


6 preeffecte C. 


1 ?ncomprensibi- 
zs CD. 


dis 
2 the om. D. 


3 Catonis AC. 


4 oblivion: D. 


5 guia B. 


invenit, et pulsantibus improbe ritius aperitur. 
Pn his cherubim alas suas ertendunt, ut intel⸗ 
lectus studentis astendat, et a polo ad polum pro⸗ 
Spiciat a golis ortu et ottagu, ab aquilone et mari. 
In his intomprefensibilis' ipse Deus altissi⸗ 
mus apprehensibiliter continetur et colitur; in his 
patet natura ccœlestium, terrestrium et infernorum; 
in his cermuntur jura, quibus omnis regitur politia; 
hierarchic toelestis distinguuntur officia, et dæmo⸗ 
num tprannides describuntur, quos nec Weer lac 
tonis ersuperant, nec Cz  ratonis? cathedra continebat. 
5 libris mortuos quasi bibos invenio: in 

libris futura præ video: in libris res bel⸗ 
lice disponuntur: de libris prodeunt jura pacis. 
mnia corrumpuntur et tabescunt in tempore 
ct Saturnus quos generat devorare non tes sat. 
mnem mundi gloriam aperiret oblivio, nisi 
Deus mortalibus librorum remedia providissect. 
E lexander orbis domitor, Fulius urbis et orbis 
inbasor, qui, et Marte et arte primus, in unitate 
persone assumpsit impcrium, fidelis Habricius 
et Sato rigibus, hodie caruissent memoria, si 


8 


librorum suffragia befuissent. FE urres ad terram 
Sunt biruta, cibitates eberse, putredine perierunt 
fornices triumphales. Idec quicquam | reperiet? 
rex vel papa, quo perennitatis privilegium conte- 
ratur tommodius quam per libros.  Ecbbit auc⸗ 
tori vicissitudinem liber factus, ut, quamdiu liber 
supererit, auctor manens athanatos nequeat interire, 
teste E? tolemao in prologo I Imagesti: non fuit, 
inguit, mortuus qui scientiam vibifirabit. Guis 
igitur infinite tfesauro librorum de quo striba bor- 
tus profert nova et vetera, per quobcunque alterius 
spectet pretium limitabit? V7 eritas vintens super 
omnia, gua regem, binum et mulierem supergre- 
Ditur, quam amicis præhonorare offitium obtinet 
sanctitatis? (que est bia sine devio et bita sine ter⸗ 
mino, cui sacer. É3octfius attribuit triplex esse, in 
mente, scripto et bore), in libris videtur manere utili⸗ 
us et fructificare fetundius ab profectum. Iam 
birtus boris perit cum sonitu: veritas mente latens 
est Sapientia absconsa et thesaurus invisus: veri⸗ 
tas bero? que lucet in libris, omni se bistiplina- 
bili^ Sengui manifestare desiderat. X7 igui dum 


I9 


1 


2 


3 


4 


reperi et A. 


et B. 


sanitatis C. 


aferit A. 


5 vero om. D. 


6 
D 


disciblinali C 


1 factu C. 


2 cunctis C. 


3 a/ffixague C. 


lcgitur; auditui dum auditur; amplius et tactui se 
rommendat quodam modo, bum transcribi se susti- 
net, colligari, corrigi et servari. — Veritas mentis 
clausa licet sit possessio nobilis animi, quia tamen 
taret Socio, non constat esse jucunda, de qua nec 
bisus jubicat nec auditus. V/rritas vero boris 
Soli patet aubitui, visum latens, qui plures. nobis 
differentias rerum monstrat, affiraque? subtilissimo 
motui inripit et Desinit quasi simul, Sed veritas 
scripta libri non successiba sed permanens. palam 
se præbet aspectui, et per Spfarulas pervias oculo⸗ 
rum, vestibula sensus communis, et imaginationis 
atria transiens, thalamum intellectus ingreditur, in 
tubili memoria se recondens, ubi eternam mentis 
tongenerat beritatem, 
* stremo pensandum quanta doctrinæ com⸗ 

4 mobitas sit in libris, quam facilis, quam 
arcana, quam tuto libris Humane ignorantiæ pau⸗ 
pertatem sine berecundia denudamus. Loi sunt 
magistri, qui nos instruunt sine virgis ct ferula, 
sine verbis et cholera, sine pannis et pecunia, Si 
arcedis, non dormiunt, si inquirens interrogas, non 


20 


abgcondunt, non remurmurant, si oberres, cacchinos „% s been 
nestiunt, si ignores. libri soli liberales et 

liberi, qui omni petenti tribuitis, et omnes manu⸗ 

mittitis vobis sedulo serbvientes! Cont rerum 
millibus tppice viris doctis recommendamini, in 
Srriptura nobis bibinitus inspirata. os enim 

estis profundissimæ sophie fobina, ad quas sa- 

piens filium suum mittit ut inde thesauros effodiat, 
Froverbiorum secundo; vos putei aquarum vi⸗ 
ventium, quos pater ( braham primo fodit, ‘Isaac 
eruderavit, quosque nituntur obstruere Falestini, 
(Zenesis vicesimo gexto. os estis revera 

spire gratissima, plena granis, solis apostolicis 
manibus contricanba, ut egrediatur cibus suabis- 227, 
simus? famelicig animabus; CTOattfei duoderimo. 222 
Wos estis urna aurca, quibus manna reconditur 

atque petra mellifluæ, imo potius favi mellis, ubera * 9. 
uberrima lactis vitæ, promptuaria gemper plena. 

Wos lignum vita, et quadripartitus fluvius 
paradisi, guo mens humana pastitur et aridus 
intellectus imbuitur et rigatur. Wos arca Loe 

et stala Jacob, canalesque quibus fatus intuen⸗ 


21 


tium rolorantur. os lapides testimonii, et 
lagena — serbantes lampades Gedeonis, pera 
David, de qua limpidissimi lapides extrahuntur, 
ut Goliath prosternatur. — os estis aurca basa 
templi, arma militia clericorum, quibus tela nequis⸗ 
1 meouissim’ Simi Destruuntur, ofiba ferunde, binee JS ngadi, 
fitus sterilestere nescientes, lucerne ardentes gem⸗ 
2 quecunqueD. Her in manibus prætendendæ, et optima quæque 
Srripture libris abaptare poterimus, si logui 


libeat figurate. Zi N 


l 


Capitulum Secundum ONS G 
+ Qualis amor libris rationabiliter Debeatur + V SSS 


in pele J quddlibet jurta grabum va⸗ 

loris gradum mereatur amoris, 
N valorem vero librorum ineffa⸗ 
9 KCN $ bilem perguabet pretedens capt 
er OG tulum, palam liquet lectori quid 
Sit inde probabiliter concludendum. on enim 


22 


bemonstrationibus in morali materia utimur, re⸗ 
tordantes, quoniam disciplinati hominis cst terti⸗ 
tudinem quærere, sicut rei naturam perspexerit 
tolerare, arthiphilosopho attestante primo Ethic 
corum ; quoniam nec Hullius requirit Ez uclibem, 
nec Hutlidi Nullius facit fidem. “Ej oc? revera 
sive logice sive rhetorite guadere conamur, quod, 
quætunque divitiæ bel deliciee cedere debent libris in 
anima Spiritali, ubi spiritus, qui est charitas, or⸗ 
dinat charitatem. I rimo quidem, quia in libris 
sapientia continetur potissime, plus quam omnes 
mortales naturaliter comprehendant ; sapientia vero 
divitias parvipendit, sicut capitulum anteredens 
allegat. Dræterca T ristoteles Me Proble⸗ 
matibus, particulo tritesimo, problemate decimo, 
istam determinat quæstionem, propter quid anti⸗ 
qui, qui pro gymnagtitis et corporalibus agoniis 
præmia statuerunt potioribus, nullum unquam 
premium gapientiæ decreverunt? — E anc respon⸗ 
sione tertia ita golvit: En gymmagticis exercitiis 
premium est eligibilius et melius® illo pro quo 
Datur. Sapientia autem nihil meliug esse potest, 


23 


l Zesfarte D. 


2 Hac B. 


3 persuadere B. 


4 spirituali B. 


5 comprehendit 
D. 


6 ef melius om. 
B. 


1 Igitur BC. 


2 scientiam D. 


3 vera A. 


4 scriptura B. 


5 attestatur D. 


6 veritas C. 


guamobrem sapientia nullum potuit præmium as⸗ 
signari, Ergo net divitiæ nec deliciæ Sapientiam? 


re amicitiam divitiis præponendam solus 
ZX negabit insipiens, cum sapientissimus hoc 
testetur, amicitiæ bero? beritatem hieraphilosophus 
prafjonorat, et beris. orobabel omnibus anteponit. 
Subsunt igitur diwitiæ beritati. — Veritatem vero 
potissime et tuentur et continent sacri libri, imo 
sunt veritas ipsa gtripta, guoniam pro nunc libro⸗ 
rum asseres librorum non asserimus esse partes. 
CAuamobrem divitiæ subsunt libris, praesertim 
tum pretiosissimum genus divitiarum omnium 
sint amici, sicut gecundo De Honsolatione tes⸗ 
tatur* Boethius: quibus tamen librorum veritas 
est per Tristotelem preferenda. „Implius 
tum divitiæ ad solius corporis subsidia primo et 
principaliter pertinere noscantur: virtus vero li⸗ 
brorum sit perfectio rationig, que bonum humanum 
proprie nominatur, apparct quod libri sunt homini 
ratione utenti divitiis rariores. — D veterea. enim 
illud, guo fides defenderctur commodius, dilataretur 


24 


biffusius, prabicaretur lucidius, diligibiluis debet 
esse fideli. Eoc autem est veritas libris ii 
Scripta, quod evidentius fígurabit Salvator quando 
tontra temptatorem præliaturus viriliter scuto ge 
tirtumdedit veritatis, non tujuslibet imo scripta; 
Scriptum esse præmittens quod vibe vocis ora⸗ 
tulo erat prolaturus; ¶ Matthæi quarto. FRurz 
sus autem felicitatem nemo dubitat divitiis præpo⸗ 
nendam. (onsistit autem felicitas in operatione 
nobilissimæ ct divinioris potentiæ quam habe⸗ 
mus, dum videlitet intellectus vacat totaliter veri⸗ 
tati? sapienti contemplandæ, gua est delectabilis⸗ 
sima omnium operationum? secundum virtutem, 
sicut princeps philosophorum determinat decimo 
Ethicorum; propter quod et philosophia videtur 
habere admirabiles delectationes, puritate ct firmitate, 
ut scribitur tonsequenter. Q ontemplatio autem 
veritatis nunquam est perfectior quam per libros, 
dum attualis imaginatio, continuata per librum, acz 
tum intellectus super visas veritates non sustinet 
interrumpi. C2uamobrem libri videntur esse feli⸗ 
titatis speculative immediatissima instrumenta; 


4 25 


l scriptum est 
D et om. pre- 
nittens. 


2 fuerat A. 
3 probaturus D. 


4 nobilioris B. 


5 verifatis A. 


6 virtutum B. 


l circumstantia 
ABCD et ed. 
1599. 


2 tertio Tofico- 


rum om. B. 


3 conveni! om. 
B. 


4 naturaliter B. 


5 desiderant A. 


6 omnibus om. 
CD. 


unde ristoteles, sol philosophicæ veritatis, ubi 
de eligendis distribuit methodos, docet quod philoso⸗ 
phari est simpliciter cligibilius quam ditari, quam⸗ 
vis in casu, ex circumstantiis puta necessariis, 
indigenti bitari quam philosophari sit potius eli⸗ 
gendum; tertio "I3opitorum.^ 29€ WE WE We 
Dhuc cum libri sint nobis magistri commo- 
e dissimi, ut præcedens assumit capitulum, 
eisdem non immerito tam honorem guam amorem 
tribuere tonvenit? magistralem. Nandem tum 
omnes homines natura! scire desiderent, ac per 
libros scientiam veterum præoptandam diditiis om⸗ 
nibus^ adipisci possimus, quis homo gecundum 
naturam vivens, librorum non habeat appetitum? 
OQuamvis vero porcos spernere margaritas stiaz 
mus, nihil in hot prudentis labitur opinio, quomi⸗ 
nus oblatas comparet margaritas, LP rctiosior 
est igitur cunctis opibus sapientia libraria, et 
omnia qua desiderantur, Duic non valent comparari; 
Froverbiorum tertio. uisquis igitur se fatez 
tur veritatis, felicitatis, sapientie, vel scientia, seu 
ctiam fidei zelatorem, librorum necesse est ge faciat 
amatorem, 26 


VOV VAR 


E EE 5 


"m^. hominem impedire db emptione 
librorum, tum sibi suppetat quod petitur pro eis⸗ 
dem, nisi ut obsistatur^ malitiæ venditoris, vel 
tempus emendi opportunius exspectetur. CGadu0- 
niam si sola sapientia pretium facit libris, que 
est infinitus thesaurus hominibus, et si valor li⸗ 
brorum est ineffabilis, ut pramissa supponunt, 
qualiter probabitur esse carum commercium, ubi 
bonum emitur infinitum? — Conapropter libros 
libenter emendos et invite vendendos, sol hominum, 
Salomon nos hortatur; D roverbiorum vicesimo 


27 


l emendis libris 
AB. 


2 ut suppetatur 
oósistatur C. 


1 omnia inter A. 
Gellius et ut per- 
om. D. 


pendat 


2 Et contrarie B. 


3 tmpenstone A. 


tertio : eritatem, inquit, eme, et noli vendere 
sapientiam. Sed quod rhetorice suademus vel 
logice, adstruamus historiis rei geste. S S776 
lichiphilosophus Tristoteles, quem V ver⸗ 
roes datum putat quasi regulam in natura, 
paucos libros S peusippi, post ipsius detessum, 
pro septuaginta Duobus millibus sestertiis statim 
emit. Plato prior tempore ged doctrinis postez 
rior, P hilolai P ythagoriti librum emit pro detem 
millibus denariorum, de quo dicitur imei diaz 
logum exterpsisse, sicut refert . Sellius 
Noctium LTtticarum, libro primo, capitulo gexto 
decimo. Nit autem narrat T. Geilius, ut 
perpendat insipiens quam nihilipendant sapientes 
pecuniam comparatione librorum. Et e contra⸗ 
rio’ ut omni superbie stultitiam tognostamus 
anneram, libet hic Marqumi Superbi stulti- 
tiam recensere in parbipensione? librorum, quam 
refert idem . Gellius libro primo, capitulo un⸗ 
devicesimo, N ortium (X tticacum.— X7 etula quæ⸗ 
bam omnino incognita ad superbum JIarguinium, 
regem Nomanorum septimum, dicitur actessisse, 


28 


venales offereng novem libros, in quibus, ut asse- 
ruit, divina continebantur oracula, seb immensam 
pro eisdem poposcit pecuniam, in tantum ut rer 
eam diceret delirare. Plla commota tres librog ^o» c». 
in ignem projecit, et pro residuis summam, guam 
prius, exegit; rege negante, rursus tres aliog in 295^ 
ignem projecit, et adhut pro tribus residuis pri- 
mam summam popostit. Wandem stupefactus 
supra modum Marquinius Summam pro tritus 
gaudet exsolvere, pro qua nobem poterat? redemisse. . 
Wetula statim bisparuit, gue net prius nec 
postca visa fiit. 
J sunt libri Sibpilini, quos quasi quod- 

8 dam“ divinum oratulum, per aliquem de %, om. 
quindecim viris consulebant FQomani, et quinde⸗ 
timviratus officium originem creditur habuisse. 

Aid aliub hee prophetissa gibylla tam vafro 

facta superbum regem edocuit, nisi quod 

basa sapientia, sacri libri, omnem humanam ægti⸗ 
mationem extedunt? Fit sic’ de regno @forlorum e 

ditit Gregorius : tantum valet, quantum habes. 


o OS Q 909 [e| a 90299 (98. 


29 


x — Capitulum Quartum Sse 


Querimonia librorum contra clericos fam promotos ie 


ma m © Nogenies viperarum, — parentes 
NA [^ 1 proprios perimens, atque semen 
1 nequam ingratissimi cuculi, qui 

a ^y, fl tum vires acceperit,’ virium lar⸗ 

3 ec» i ritricem guam nutriculam * necat,? 
* cis D. sunt cleriti Degeneres erga‘ libros, Fy ebite pra- 
varicatores ad cor et quid per libros retipitis ſideli⸗ 

ter computetis, et invenietis libros totius nobilis 

status bestri quodammodo creatores, sine quibus 

iiie protuldubio defecigsent ceteri promotoreg^ NOK 


rubris quasi titu- 


lus sequitur Pro- B D nos nempe rudes penitus et inertes rep⸗ 


e i MK fagtig, ut parvuli loquebamini, ut parvuli 
ee Sapiebatis, ut parvuli ejulantes implorastis patrz 
ticipes feri lactis nostri. Dos vero protinus 
lacrpmis vestris tacti, mamillam grammatice por⸗ 


30 


1 acceperint C. 


reximus exsugendam, quam pentibus atque lingua 
tontrectastis assidue, donet dempta nativa bar⸗ 
barie, nostris linguis inciperetis magnalia Dei 
fari. I ost hac pbilosopfia vestibug valde bonis, 
rhetorita et dialectica, quas apud nos habuimus et 
habemus, vos induimus, cum essetis nubi quasi 
tabula depingenda. COmnes enim philosophie 
Domestici sunt bestiti duplicibus, ut tegatur tam 
nuditas quam ruditas intellectus. Jost fat, ut 
alati more geraphico super cherubim standeretis, 
quadrivialium' pennag vobis quatuor adjungen⸗ 
tes, transmisimus ad amicum, ad cujus ostium, 
dum tamen improbe pulsaretis, tres panes commo⸗ 
parentur intelligentia I rinitatis, in qua consistit 
finalis felicitas cujuslibet viatoris. C2Quod si bos 
hee munera non habere dixeritis, confidenter asseri⸗ 
mus, quod vel ca per incuriam perdidistis collata, 
vel in principio desides respuistis oblata. Si 
hujusmodi videantur ingratis pusilla, adjicimus 
his majora. og estis genus electum, regale 
gaterdotium, gens gancta, vos populus peculiaris 
in sortem Domini computati, vos sacerdotes et 


31 


1 


u 


atgue CD. 


2 quadruviali- 
mA. 


A 


1 egregia om. B. 
2 libertatum AB 
D. 


ministri DDei, imo bos antonomastice ipsa ec⸗ 
desia DDei bicimini, quasi laici non sint eeclez 
siastici nuncupandi. os, laicis postpositis, 
psalmos et hymnos concinitis in cantellis, et altari 
deservientes, cum altario participantes, verum rore 
ficitis corpus Ahristi, in guo Deus ipse vos 
non golum laicis, imo paulo magis angelis ho⸗ 
noravit. Sui enim aliquando angelorum dixit: 
u es sacerdog in æternum secundum ordinem 
Delchisedech? Wos cruciſixi patrimonium dis⸗ 
pensatis pauperibus, ubi jam quæritur inter dis⸗ 
pengatores, ut fidelis quis inveniatur. os estis 
pastores gregis IM ominici, tam exemplo bite quam 
verbo Doctrine, qui bobis tenentur. rependere lac et 
lanam. 8 We Wy oc wo e d$ Wo ee ee 

0 Ui sunt istorum omnium largitores, 

A, cevici? Monne libri? FE eministi libeat, 
supplicamus, quot per nos clericis sunt concessa 
egregia" pribilegia gacerdotum. J er nos siqui⸗ 
dem basa sapientia et intellectus imbuti, tathedras 
standitis magistrales, votati ab hominibus rabbi. 
Der nos, in oculis laicorum mirabiles, velut 


32 


magna mundi luminaria, dignitates ecclesiæ, gecun⸗ 
dum sortes varias, possidetis. er nos, cum 
adhuc careatis genarum lanugine, in atate tenera 
constituti, tonguram portatis in vertice, prohibente 
Statim’ ecclegiastica sententia formidanda: 12) olite 
tangere christos meos, et in prophetis mcis nolite 
malignari, t qui eos tetigerit temere, violenter 
anathematis vulnere ictu proprio protinus feriatur. 

Andem atate succumbente malitia, figure 

As IO pthagorice bibium attingentes, ramum 
lavum eligitis, et retrorsum abeuntes, sortem 
Domini preassumptam dimittitis, socii facti 
furum. Sitque semper proficientes in pejus, 
latrociniis, homicidiis et multigenis impubdicitiis 
maculati, tam fama quam ctonscientia tabefacta 
sceleribus, compellente justitia in manicis et com⸗ 
pedibus coarctati serbamini, morte turpissima 
puniendt. unt elongatur amicus et proximus, 
nec est qui doleat vicem bestram? — etrus jurat 
se hominem non nobisse : vulgus clamat justitia⸗ 
rio: C^rudfige, crucifige eum, quoniam, si hunt 
dimittis, C^'asaris amicus non eris. Jam periit 


5 33 


1 lumina B. 


2 statum A. 


3 vitam nostram 
C 


tos P. onmmis fuga, nam" ante tribunal oportet agsisti, nec 
a7. lotus suppetit? appellandi, sed solum guspendi⸗ 
um exspectatur. Dum sit tristitia complevit cor 
miseri et sola camena lacera fletibus ora rigant, 
fit vallatus angustiis undique, memor nostri, et ut 
evitet mortis propinquæ periculum, antiquatæ tort 
sure quam dedimus parvum prætfert signaculum, 
supplicans ut vocemur in medium et collati muneris 
5». testes simus. Hunt misericordia? moti statim, 
octurrimus filio prodigo et à portis mortis scrbum 
Liz eripimus fugitibum. Teregendus* liber porrigitur 
non ignotus, et ad modicam balbutientis pra timore 
lecturam, judicis potestas dissolvitur, accusator 
subtrafitur, mors fugatur. O carminis empirici 
mira birtug | @) dire cladis antibotum salutare | 
lettio pretiosa psalterii, quod meretur hoc ipso 
liber bite deinteps appellari! Sustincant laici 
geculare judicium, ut vel insuti culleis enatent ad 
Meptunum, vel in terra plantati > tutoni frurti- 
fitent, aut J ulcano per incendia holocaustum se 
offerant medullatum, vel terte suspensi victima sint 
Junoni; dum noster alumnus, ad lectionem unicam 


34 


libri bite, pontifíris commendatur custodie, et 
rigor in faborem ronbertitur. clc bum forum 
guffertur a laico, a librorum alumno clerico mors 
biffertur, KM ee ewe eee ee lee 
Eterum jam de clericis, qui sunt basa virtutis, 
loquamur. Quis de vobis pulpitum vel⸗ 
scabellum prædicaturus ascenbit, nobis penitus in⸗ 
tongultis? «ouis scholas lecturus vel disputa⸗ 
turus ingreditur, qui nostris conatibus non fultitur? 
Drimum oportet volumen cum E zechiele tome⸗ 
dere, quo venter memorie dulcestat intrinsecus, 
et sic more pantheræ referta, redoleat extrinsecus 
tonteptorum aromatum odor guavis, ad cujus 
anhelitum coanhelent accedere omnes? bestie et ju⸗ 
menta. Sic nostra natura in nostris? familiari⸗ 
bus operante latenter, auditores accurrunt benevoli, 
sicut adamas trahit ferrum nequaquam invite. @ 
virtus infinita librorum! jatent Parisius vel 
thenis, simulque resonant in Britannia ct? in 
Roma. Quiestentes quippe moventur, dum 
ipsis lota gua tenentibus, auditorum intellectibus 
tirtumquaque feruntur. Mos denique sacerdotes, 


35 


l suffertur A, 
transferturcodd, 
alii. 


2 seu A. 


3 ascendet D et 
corrector in A. 


4 extrinsecus B. 


5 saxus ACD, 
suavis B. Glos- 
sarium Oxon. s.v. 
Panthera memo- 
rat odorem Mi- 
mie suavitatzs et 
nimia suavitate 
odoris. 

6 homines ACD. 
7 nobis ACD. 


8 vel CD. 


1 zz om. C. 


2 scientiam B. 


3 Deinde B. 


4 compellimur B. 


5 cellulas om. B. 


6 temporibus om. 
c 


" Occuparant C. 


8 habitatio A. 


9 docuimus esse 
Jugiendum B. 
10 zsfius A. 


pontifices, cardinales, et papam, ut cuncta. in hie⸗ 
rarchia ecclesiastita collocentur, in orbine literarum 
sticntia^ stabilimus. I libris namque sumit 
origincm, quicquid boni provenit statui clericali. 
Sed hac hactenus. Piget enim reminisci, qua 
dedimus populo clericorum degeneri, quia magis 
videntur perdita quam collata, quacumque munera 
tribuuntur ingratis. Deinteps insistemus pa⸗ 
rumper recitandis injuriis, quas rependunt vilipen⸗ 
Sionibus et jacturis; de quibus nec singula genera 
recitare gufficimus, imo bir prorima genera singu⸗ 
larum. BORE OER ERE ee 

N primis de domiciliis clericorum, nobis jure 
hercditario debitis, vi et armis expellimur, 
qui quondam in interiori cubiculo tellulas habeba⸗ 
mus quietis, sed proh dolor! his nefandis tempori⸗ 
bus, penitus ersulantes improperium patimur ex⸗ 
tra portag. Octcupant?ꝰ etenim lota nostra nunc 
tanes et abes, nunt bestia bipedalis, cujus cohabita⸗ 
tio tum clericis vetabatur antiquitus, a qua gem⸗ 
per super aspidem et basiliscum alumnos nostros 
dotuimus fugienbum;? quamobrem ista nostris 


36 


semper studiis æmula, nullo die placanda, finaliter 
nos congpertog in angulo jam defunctæ araneæ sola 
tela protectos, in rugam (fronte collecta, virulentis 
sermonibus detrahit et subsannat. ic nos in? 
tota domus suppellectili superbacancos. hospitari 
Demonstrat, et ad unumguodgue’ economie servi⸗ 
tium conqueritur otiosos. CTor in capitegia pre- 
tioga, spnbonem et sericum, et coccum bis tinctum, 
vestes et bariag furraturas, finum et lanam nog con⸗ 
sulit tommutandos. Eit quidem merito, si biberet 
intrinscca corbis nostri; si nostris privatis inter⸗ 
fuisset consiliis; gi fropfrasti vel “WZ alerii per⸗ 
legisgetꝰ volumen, vel saltem. biccsimum quintum 
tapitulum Ectlesiastiti auribus intellectus audis⸗ 
get. GDuapropter conquerimur de fospitiis injuste 
nobis ablatis, de vestibus non quidem non datis, 
Sed de Datis antiquitus biolentis manibus laceratis. 
f(Xbbasit pavimento anima nostra, conglutinatus 
est in terra’ venter noster, et gloria nostra in pul⸗ 
verem est dedutta. (Morbis variis laboramus, 
borsa dolentes et latera; et jacemus membratim 
paralpsi bissoluti, nec est qui recogitet, net est ullus 


37 


1 nulla A. 


2 arene A. 


3 zu om. A. 


4 unumquodque 
om. B. 


5 fulraturas D. 


6 Omne quod 
superest senten- 
tiz post fezegzs- 
get om. B. 


7 ferra Biblia 

Sacra Vulg. Ed. 
(Ps. xlii, 25) et 
A. Zerram aliquot 


1 non BCD. 


2 “sue La- 
zart D, ulcerum 
Lazari cod. Bru- 
xell 11465, z£zz- 
«sque lateris 
quinque codd. 
corruptissimi sec. 
Xv exeunte in 
Germania scripti. 


3 vel om. B. 


qui malagma procuret, Handor nativus et lure 
perspicuus, jam in fuscum et croteum est tonver⸗ 
SUS, ut nemo medicus dubitet ictericia nos infectos. 
HArthriticam patiuntur nonmilli de nobis, sicut ex⸗ 
tremitates retortæ ins inuant evidenter. Numus 
et pulvis, quibus infestamur assidue, radiorum 
visualium aciem hebetarunt, et jam lippientibus 
oculis ophthalmiam superducunt. — entres nos⸗ 
tri duris tors ionibus viscerum, que vermes 
edates non cessant corrodere, consumuntur, et utri⸗ 
usque Lazari- sustinemus putredinem, net in⸗ 
venitur quisquam, qui cedri resma nos liniat, vel 
gui quatriduano jam putrido clamans dicat, LTazare, 
beni foras l Tullo circumligantur medicamine vul⸗ 
nera nostra Saba, que nobis innoxiis inferuntur 
atrociter, nec est ullus, qui super nostra ulcera tata⸗ 
plasmet: sed pannosi et algidi, in angulos tene- 
brosos abjicimur in facrpmis, vel? tum sancto Cob 
in sterquilinio colloramur, vel quod nefas videtur 
catu, in abpssis absconbimur cloatarum. Pulvi⸗ 
nar subtrahitur evangelicis supponendiun lateribus, 
quibus primo deberent de sortibus clericorum prove⸗ 


38 


nire gubsidia et sic ab nos suo famulatui deputandos 
pro semper communis bictus necessarius. derivari. 
KR... de alio genere calamitatis conquerimur, 
gua personis nostris crebrius irrogatur in⸗ 

juste. Dam in servos vendimur et ancillas, et 
obsides in tabernis absque redemptore jacemus. 
Nacellariis crudelibus subbimur, ubi mactari tam 
pecora quam jumenta sine piis lacrpmis non vide⸗ 
mus, et ubi millesies morimur ipso metu, qui 
possrt cadere in constantem: Fudæis committimur, 
Darratenis, hereticis, et paganis, quorum super 
omnia toricum formidamus, per quos nonnullos de 
nostris parentibus per benenum pestiferum constat 
esse corruptos. (Gy Ex Ge er Cx Lr er 
Ane nos, qui architectonici reputari debemus in 
Scientiis, et subjectis nobis mechanicis om⸗ 


nibus imperamus, gubalternatorum regimini vice Xs 


berga committimur, tanguam 8i monarcha summe 


1 nos B. 


2 inconstantem 
ACD. 


nobilis rustitanis taltaneis substernatur. Sartor 


et sutor et scissor quicumque atc^ cujuslibet Operis ' 
artifer, nos inclusos’ custodit in carcere, pro gu⸗ 
perfluis et lascibis deliciis clericorum. Zp Gy Gy 


39 


1 et transforma- 
tores B. 


2 nominaom. B. 


3 auctorum in 
wvictricorum corr. 
E. 


4 quem idem 
Martialis redar- 
£uit om. B. 


5 zgztur BD. 


Am volumus prosequi novum genus injuria, 
quo tam in nostrig personis lædimur quam 
in kama, qua nihil carius possidemus. (Jenero⸗ 
sitati nostra omni die detrahitur, dum per pravos 
tompilatores, translatores, trans formatores nova 
nobis auctorum nomina’ imponuntur et, antigua 
nobilitate mutata, regeneratione multiplici renas⸗ 
centes degeneramus omnino. — Sitque vifum vitri⸗ 
torium? nobis nolentibus affiguntur vocabula, et 
verorum patrum nomina filiis subducuntur. “YZ erz 
sus YVZirgilii adhuc ipso vivente quidam pseudo- 
versiſicus usurpabit, et (Martialis Qoti libellos 
E identinus quidam sibi mendatiter arrogavit, 
quem idem Martialis rebarguit* merito sub his 
verbis: RRR ORO Om OR OR Om 
+ Quem recítas, meus est, O Fidentine, libellus: + 
+ Sed male dum recitas, incipit esse tuus. + + 
CoOwib ergo? mirum, si defunctis nostris auttori⸗ 
bus suas per nog fimbrias simia clericorum mag⸗ 
nificant, cum eisdem superstitibus nos recenter 
editos rapere moliantur. Ea, quotiens nos ar 
tiquos fingitis nuper natos, et qui patres. sumus, 


40 


fifios nominare conamini. GQuique vos ad esse 
tlericale creavimus, stubiorum vestrorum fabricas 
appellatis. evera de Tthenis exstitimus 
oriundi, qui fingimur nunc de oma, semper 
namque C armentis latruncula fuit admi, et 
qui nuper nascebamur in (£X nglia, cras EP? àrisius 
renasccmur: et inde delati E-3ononiam, Ptalicam 
Sorticmur originem milla consanguinitate suffulz 
tam. Efeu! quam falsis scriptoribus nog 
arandos committitis, quam corrupte nos legitis et 
quotiens medicando necatis, quos pio zelo corri⸗ 
gere credebatis!  Lnterpretes barbaros sustinc- 
mus multotiens, et qui linguarum idiomata nesciunt, 
nos de lingua ad linguam transferre. præsumunt: 
sitque proprietate sermonis ablata, fit sententia 
contra gens um auctoris turpiter mutilata] — ene 
gratiosa fuisset librorum conditio, Si turris F3a- 
bel nullatenus obfuisset prasumptio, si totius 
humani generis unica descendisset ien Vei 
ties propagata] *« S 
8 Atimam nostra ^ut ta querelæ, seb 55 
materia quam habemus brebissime, clau⸗ 


41 


6 


l adesse A. 


2 semperque pro 


semper namque 


3 pro BD. 


4 turpis AC. 


b dissendisset A. 


6 sed om. C. 


ps/es»sC Stam subjungemus.’ En nobis ctenim^ commit 


2 enim B. 


3 sacrz BCD. 


4 commiscere B 
CD. 


5 etiam B. 


6 ea om. D. 


tatur naturalis usus in eum usum qui est contra 
naturam, dum passim pictoribus subbimur litera⸗ 
rum ignaris et aurifabris, proh dolor! tommenda⸗ 
mur nos, qui Sumus lumen fidelium animarum, ut 
fíamus, at si non essemus sapientia sacra? vasa, 
repositoria bractearum: devolvimur indebite in lai⸗ 
torum dominium, quod est nobis amarius omni 
morte, quoniam hi vendiderunt populum nostrum 
sine pretio, et inimici nostri judices nostri sunt. 
T Iquet omnibus ex prabictis guam infinita 
possemus in clericos invectiva conjicere* si 
non honestati propric parteremus. Nam miles 
emeritus clypeum veneratur et arma, gratusque 
Q orydon aratro tabestenti bigæ, trahæ, tribulæ at 
ligoni; et omnis artifer manualis hyperduliam 
propriam suis exhibet instrumentis : sofug ingra⸗ 
tus clericus parvipendit et negligit ea, per qua sui 
honoris auspicia semper sumit. €&— = = 


S 


COT MET MG MGE MET) 
SKS 395 3:60 S: 


DOS T RE) Cligionum veneranda devotio in 
Y 925 * librorum cultu solct^ esse sollic ^ e 
x *. RM tita et in corum eloquiis sicut 
eq SN NÉN in omnibus divitiig delectari. 
Cee Stribebant namque — nonnulli 
manibus propriis inter horas canonicas, inter vallis 
taptatis, et tempora pro quicte corporis commodata 
fabricandis codicibus concesserunt. Tc quorum 
laboribus hodie in plerisque splendent monasteriis 
illa sacra gazophylacia, cherubicis libris plena, ad 
dandam srientiam salutis studentibus, atque lumen 
delectabile semitis laicorum. labor manualis 
felicior omni cura georgita! devota gollicitudo, 
ubi nec meretur Martha corripi nec (Maria! 3 Hane . 
domus jucunda, in qua Lade formoga I Tia 
fecunda non invidet, sed contemplatio cum activa 


43 


l cu» activa 
om. C, cum om. 
B, gaudia om. 
D. 


2 negue C. 


3 parvas B. 


gaubia'sua miscet, E elir probibentia pro futuro 
infinitis posteris valitura, cui nulla virgultorum 
plantatio, nulla seminum satio comparatur, nulla 
bucolica curiositas quorumlibet armentorum, nulla 
castrorum tonstruttio munitorum | G2 uamobrem 
immortalis debet esse patrum illorum memoria, 
guos solius sapientiæ delectabat thesaurus, qui 
contra futuras raligines, luminosas lucernas ar⸗ 
tifictiosissime providerunt, et contra famem audi⸗ 
endi verbum Dei, panes non subcinericios, neque 
hordeaceos, net muscidos, sed panes azymos de 
purissima simila Sacræ sophie confertos accu⸗ 
ratissime paraverunt, quibus esurientes anima 
feliciter cibarentur. — Ei fuerunt probissimi pi 
giles Gy hristiane militia, qui nostram infirmita⸗ 
tem armis fortigsimis munierunt. Ei fuerunt 
suis temporibus vulpium venatores cautissimi, 
gui jam nobis sua retia reliquerunt, ut parbulas? 
raperemus vulpeculas, quæ non cessant fforentes 
bincas demoliri. ere patres egregii benedictione 
perpetua recolendi, felices merito fuissetis, si vobis 
similem sobolem genuisse, si prolem non degene⸗ 


44 


rem net æquivocam reliquisse ad sequentis tempo⸗ 
rig gubsidium licuisset. e 
ed, quod dolentes referimus, jam IA hersites 
ignavus arma contrectat chillis et dextra⸗ 
riorum phaleræ prœelectæ pigritantibus asinis gub⸗ 
sternuntur, aquilarum nidis cacutientes? noctua 


Dominantur, et in accipitris pertica residet vecors » 


milbus. Liber Bacchus respititur, et in ven⸗ 
trem trajicitur nocte dieque; liber coder despititur, 
et à manu rejicitur longe lateque, tanquam si cujus⸗ 
dam æquivocationis multiplicitate fallatur simpler 
monachica plebs moderna, bum Tiber pater pra 
ponitur libro patrum. (Jalicibus epotandis non 
todicibus emendandis indulget hodie Studium mona⸗ 
chorum: quibus lastivam musicam Aimothei pu⸗ 
Dicis moribus æmulam non verentur adjungere, sic 
que tantus ludentis non planctus lugentis officium 
efficitur monachale. Coreges et vellera, fruges et 
horrea, porri et olera, potus et patera, lettiones sunt 
hodie ct studia monachorum, exceptis quibusdam 
paucis electis, in quibus patrium præcedentium non 
imago, sed bestigium remanet aliquale. ursus 


45 


l Omnia post 
cecutientes usque 
nocte dieque om. 


2 potationum B. 


nulla nobis materia ministratur omnino, qua de 
nostro cultu vel studio commendentur hodie canonici 
regulares, qui licet a geminata regula nomen portant 
crimium Tugustini, tamen regula notabilem ne⸗ 
gícrere vers itulum, quo sub his verbis suis cleri⸗ 
tis commendamur: $5 5 yy oy oy 5) 
— Codices certa hora singulis diebus petantur: we 
Extra boram qui petierit, non accipiat. esce 
Hunt devotum stubii canonem bir observat ali⸗ 
ccr: Juis post’ ecclesiastica cantica repetita, seb sapere 
g quae sunt Saculi ct relictum aratrum intueri summa 
prudentia reputatur. Nollunt pharetram et ar⸗ 
tum, apprehendunt arma et scutum, eleemospnarum 
tributum canibus tribuunt, non egenis, inserviumt 
*esACD. aleis et taxillis et his, quæ nos sacularibus inhi⸗ 
bere solemus ; ut non miremur, si nos non dignen⸗ 
tur respitere, quos sic suis cernerent moribus 
contraire. S eee 
eee BE. Atres igitur? reberenbi, patrum vestrorum 
Ax dignemini reminisci et librorum propensius 
* vacillatD, sine indulgete studio, sine quibus qualibet vacillabit 


quibus qualibet 
vacillabit religio 


om. C. religio, sine quibus ut testa virtus devotionis 


46 


arcscet, sime quibus nullum lumen poteritis mundo 
prœbere. N dede dn ER EE RB RR LI uoc. 
ACD. 


lis 


eee. : a 


UE ES Auperes spiritu, Scb in fide ditissi⸗ 

€ dm 1 mi, mundi peripsema et sal terre, 
Ww E "| saculi rontemptores et hominum 

11 quam bcati estis, si 

penuriam patientes pro Gy Bristo, 

animas bestrag scitis in patientia possibere, [Non 

enim bos ultrix iniquitatis inopia, nec parentum 

abbersa fortuna, nec ulla violenta necessitas sir 

oppressit inedia, sed devota boluntas ct electio 

@)hristiformis, qua vitam illam optimam' æsti⸗ Omnis post 


ima» usque 
predicavit om. 


mastis, quam Deus omnipotens factus homo tam ^ 
verbo quam exemplo optimam prædicavit. S ane 
vos estis semper parientis ecclesia novus totus, 
pro patribus et prophetis noviter substituti divini⸗ 


47 


1 rum D. 


2 aguas om. C. 


3 saluberrimum 
C 


om. C. 
4 sancta D. 


5 beatzssimipost 
presulis D. 
6 qui D. 


tus, ut in omnem terram creat sonus vester, et 
nostris salutaribus instituti doctrinis, coram genti⸗ 
bus ct regibus promulgetis inexpugnabilem fidem 
Ihristi. Torre fidem patrum potissime libris 
esse inclusam secundum capitulum supra satis 
asseruit, guo constat luce clarius, quod librorum 
deberetis esse zclotppi pra ceteris Cc hristianis. 
Seminare jubemini super omnes aquas, quoniam 
non est personarum acceptor Iltissimus, nec vult 
mortem peccatorum piissimi, qui occibi voluit pro 
eisdem: sed contritos corde mederi des iderat atque 
lapsos erigi et perversos corrigi spiritu lenitatis. 
Ed quem effectum saluberrimum: alma‘ mater 
ecclesia vos plantabit gratuito, plantatos que rigabit 
faboribus et rigatos privilegiis suftulcibit, ut cum 
pastoribus rt curatis coadjutores essetis ad procu⸗ 
randam salutem fidelium animarum. 2727373237 
oe et IO rabicatorium ordinem, propter 

0 Sacre scripture studium et proximorum 
galutem principaliter institutum, | constitutiones 
pronuntiant eorundem; ut non solum er regula 
reverendi? praesulis (lugustini, quæ codices 


48 


singulis diebus jubet esse petendos; verum mor 
tum earundem constitutionum prologum legerint, 
ex ipsius libri capite, ad amorem librorum se nove⸗ 
rint obligates. 
ed, proh dolor! tam hos quam alios istorum 
Sectantes effigiem à paterna cultura librorum 

et studio gubtrahit tripler cura superflua, ventris 
videlicet vestium et bomorum. Sunt enim, ne⸗ 
glecta Salvatoris providentia, quem Pgalmista 
circa pauperem et mendicum promittit esse sollici- 
tum, cirta labentis corporis indigentias occupati, ut 
sint epule splendidæ, vestesque contra regulam 
Delicate: net non et xdificiorum fabricæ, ut^ cas⸗ 
trorum propugnacula, tali proceritate, que pau⸗ 
pertati non conbenit exaltatæ. 636 363636 38 36 363 
7 opter hee tria, nos libri qui semper eos 
proveximus ad perfectum, et inter potentes 

tt nobiles sedes honoris tontessimus, elongati a 
tordis affectibus quasi inter super vacanca reputa- 
mur: extepto quod quibusdam quaternis parvi 
valoris insistunt, de quibus E iberas nanias‘ et 
apocrppha deliramenta producunt, non ad rekocilla⸗ 


"| 49 


1 et om. CD. 
2 et D. 


3 superna, lacu- 
na sequente, A; 
supervacanes B: 
superna creanca 
C; superna ca- 
vea D et aliquot 
codd.; sxperna- 
cananea cod. 
Dunelm.; super 
vacua cavea cod. 
Bruxell. 11465; 
supervacarea 

codd. Vaticanus 
et Basiliensis. 

venias B et reli- 
qui codd. preter 
ACD fere omnes. 


= 


1 supponatur D. 


2 humano intel- 
lectu om. C. 

3 invigilet om. 
B; vigtlet C (7) 
D. 


4 hostium A. 


5 paupertatis 
om. A. 


tivum animarum edulium, sed ad pruritum potius 
aurium auditorum. Sacra seriptura non exponi⸗ 
tur sed omnino seponitur quasi trita per vicos et 
omnibus bibulgata gupponitur: cujus tamen fim⸗ 
brias bir paucissimi tetigerunt, cujus etiam tanta 
est litterarum profunditas, ut ab humane intellectu, 
quantumcunque invigilet, summo otio et maximo 
studio nequeat tomprehendi, sicut sanctus asserit 
HAugustinus. De hat mille moralis discipline 
gententias emucleare poterit, qui indulget assidue, si 
tamen ostium‘ aperire dignetur iffe qui ronbibit 
Spiritus pietatis, que et recentissima novitate 
pollebunt, ct sapidissima suabitate auditorum in⸗ 
telligentias refovebunt. G2uamobrem pauperta⸗ 
tis evangelicæ professores primarii post utcunque 
galutatas scientias gætulares, toto mentis ingenio 
retollecto, hujus se scripture laboribus devoverunt, 
norte dieque in lege Domini meditantes. Quic⸗ 
quid vero poterant a famesrente ventre furari vel tor⸗ 
pori semitecto surripere, Wud fuccum prætipuum 
arbitranteg vel emendis vel edendis codicibus ad⸗ 
stripgerunt. Quorum contemporanei saca 


50 


res tam officium intuentes quam studium libros 
ris, quos in diversis mundi partibus sumptuose 
tolíegerant, ad totius difitationem ecclesiæ ton⸗ 
tulerunt. S 234923692969 234929692 
Ane diebus istis cum sint tota diligentia circa 

MP quaestus intenti, prasumptione probabili 

tredi potest, si per anthropospathos sermo fiat, 
Deum cirea vos minorem sollicitubinem gerere, 
quos de sua promissione perpendit diffidere, in 
humanis providentiis spem habentes, corvum 
non consideratis nec lilia, quos pascit et vestit 
f:itissimus. REPRE? SGP ee. 
Anielem et Ei abatuc torti. pulmenti disto⸗ 

; phorum non pensatig, nee E liam rccolitis 
nunc in torrente per corvos, nunc in deserto per 


angelum, nunc? in Sarepta per viduam, largitate 


divina, que dat escam omni carni tempore? op⸗ 
portuno, à famis inebia* liberatum. limate 
miserabili, ut timetur, descenditis, dum divine 
pietatis diffidentia prudentie propriæ producit 
innisum.: Pnnisus vero sollicitubinem generat 


terrenorum ; sollicitudoque nimià' terrenorum libro⸗ 272: 


51 


l collegebant C. 


endum ar 
bitror in? sum". 
sic James in ed. 
zn nts unt 
plane spectat ue 
znni aris prude 2 
tie tue in Bib. 
Sac. Vulgatæ Ed. 
3 


1. 5.) 
6 — AB, 
contra plurimos 
a. 


7 nimiaque B. 


l succedit D. 
2 usum C. 


3 propter solum 
et om. zfszws B. 


4 instructis A. 


5 conceptum B. 


rum adimit tam amorem quam studium: et sit 
cedit* paupertas hodie per abusum in verbi Dei 
dis pendium, quam solum propter ipsius? admini⸗ 
tulum elegistis , T 
forinis pomorum, ut populus fabulatur, pue⸗ 
rulos ad religionem attrahitis, quos pro⸗ 
fessos doctrinis non instruitis bi et metit, sicut 
crigit etas ifla, sed mendicativis discursibus sus 
tinetis intendere, atque tempus, quo possent addis⸗ 
tere, in captandis faboribus amicorum consumere 
sinitis in offensam parentum, puerorum periculum 
et ordinis detrimentum. Sicque nimirum tontin⸗ 
git, quod qui parvuli discere minime cogebantur 
inviti, grandiores cftecti dotere præsumunt indigni 
penitus et indocti, et parvus error in principio, 
maximus fit in fine. SSucerescit namque in grege 
vestro promiscuo, laicorum quædam multitudo 
plurimum oncrosa, qui tamen ge ad prædicationis 
officium tanto improbius ingerunt, quanto minus 
ea gua loquuntur intelligunt, in contemptum? serz 
monis divini et in perniciem animarum. Sane 
contra legem in bove aratis et asino, cum indoctis 


52 


et doctis culturam agri Dominici committitis 
pari passu. Striptum est, boves arabant et 
aginæ pascebantur jurta eos. GAuoniam disere- 
torum interest præditare, simplicium vero per audi⸗ 
tum sacri eloqui sub silentio se cibare. GQuot 
lapides mittitis in acerbum (Iercurii his die⸗ 
bus? Quot eunuchis sapientia nuptias procu⸗ 
ratis? GDuot cætos speculatores super muros 
etclesiæ circuire prætipitis? O piscatores iner⸗ 
tes solis retibus alienis utentes, qui nupta bir 
imperite reficitis : nova bero nullatenus commoda⸗ 
tis, aliorum labores intratis, aliorum stubia recita⸗ 
tis, aliorum sapientiam superficialiter repetitam 


theatralt strepitu labiatis. CO uemabmobum ypsit- * 


tatus idiota auditas bores effigiat, sic tales recita⸗ 
tores fiunt omnium, sed nulliug auttores; asinam 
Salaam imitanteg, qua licet esset intrinsecus in- 
Sengata, lingua tamen diserta facta est tam do⸗ 
mini quam prophete magistra. Resipiscite 
pauperes CT hristi et nos libros ins pitite stubiogt, 
sine quibus in præparationem evangelii pacig nun 
quam poteritis debite calciari. 4. . . . f 


53 


l ef docfzs om. 
C 


2 vix om. C. 


3 alforum la- 
bores intratis, 
207 uy 


zom studia 
recitatis om. D. 


4 Respicite 
BCD. 


l predicator 
apostolus A. 


5 provinciam D. 


Aulus apostolus, prabicatot' veritatis et 
© doctor crimius gentium, ista sibi per JT iz 
motheum, pro omni supeliectili, tria jussit afferri, 
penulam, libros et membranas, gecunda ad Nimo⸗ 
theum, ultimo. iris evangelicis formam prez 
bens, ut^ habitum dekerant orbinatum, libros ha⸗ 
beant ad studendi subsidium, et membranas quas 
apostolus marine ponderat ad scribendum; maxime, 


^ inguit,membranas. FY ebera mantus est clericus 


et ad multorum jacturam turpiter mutilatus, qui 
artis scribenbi totaliter est ignarus. lL erem voti⸗ 
bus verberat et presentes tantum edificat, absen⸗ 
tibus et posteris nihil parat. — (-À tramentarium 
scriptoris gestabat in renibus vir, qui frontes 
gementium Mau signabat; E zechielis nono. 
Wnsinuans fígurate, quod si quis stribendi peri⸗ 
tia caveat, prædicandi pomitentiam? officium non 
præsumat. SOLER eee ee 

Andem in presentis calce capituli. suppli⸗ 
Cen tant vobis libri, juvenes vestros aptos inge⸗ 
nio stubiis applicate, necessaria ministrantes, quos 
non golummodo bonitatem verum etiam discipli⸗ 


54 


nam et scientiam doteatis, verberibus terreatis, 

attrahatis blanbitiig, molliatis munustulis, et pore 

nosig rigoribus urgeatis, ut et .orratici moribus 

et boctrinig eripatetici simul fiant. eri quasi 

hora undecima vos discretus paterfamilias introduxit 

in vineam; ante gero penitus pigeat otiari. ( Iti⸗ 

nam rum prudenti billico mendicandi tam improbe 
vererundiam haberetis. unt enim proculdubio , 
nobis libris et studio propensius vataretis. E EE 


S 


J) Capitulum Septimum GZ 2$ 
+ MQuerimonia librorum contra bella + AK 


ol ig ati i Arig auctor et amator altissime, 
j|] bissipa gentes bella volentes, que 
| super omnes pestilentiag libris 
| nocent. Sella namque carentia 
4 tationis judicio, furiosos effitiunt 
impetus in abbersa: et dum rationis moderamine 
non utuntur, sine differentia discretionis pro⸗ 


55 


l fronesis in fr 
"esis mutat A. 
2 Pennatus om. 


3 statublo corri- 
dens D. 


4 sacratis CD. 


5 dettatem A. 


6 hylem D. 


gresga, basa destruunt rationis, Imt prudens 
FApolla Thitoni subjiritur: et tunc I? bronce 


sis pia mater im pfrenesis rebigitur potestatem. 


une pennatus Pegasus stabulo C[orpbonig? 
includitur, et facundus ClIoOercurius sufforatur. 
Nunc Hallas prubeng erroris mucrone concibitur, 
et jucunde Dierides truculenta furoris tyrannide 
gupprimuntur. trudele spectaculum, | ubi 
I»fobum philosophorum, archisophum 1 risto- 
telem, cui in orbis bominum Deus ipsc tommi⸗ 
sit dominium, stelerosis manibus vinculatum, 
ferramentis infamibus compeditum, lanistarum 
humeris a Sotratis xdibus as portari, et qui 
in mundi magistratum magisterium atque super 
imperatorem imperium meruit obtinere, injustig- 
simo jure belli videres subjici bili scurr ! D 
potestas iniquissima tenebrarum, que I%atonig 
non veretur pessumdare bibinitatem* probatam, qui 
solus conspectui creatoris, priusquam bellantis 
chaos placaret litigium et antequam Bplen? endele⸗ 
thia induigset, species ideales objicere Dignus fuit, 
ut mundum archetypum Demonstraret auctori, quo 


56 


be superno exemplo mundus sensibilis ducere- 
tur, O lacrymogus intuitus l quo moralis So⸗ 
trates, cujus actus, virtus ct germo cst Doctrina, qui 
de nature principiis politiæ produxit justitiam, bi- 
tiogi vespillonis addictus cernitur serbituti] I> p- 
thagoram plangimus harmonize parentem. bellorum 
incentricibus furiis flagellatum atrociter, vice cantus 
gemitus? edere columbmos. (Miseremur Zeno- 
nig principis Stoicorum, qui ne consilium proderet, 
linguam morsit* secuit et exspuit in tyrannum in⸗ 
trepide. Eeu jam rursus a iomedonta: tritus 
in mortario® pistillatur | 3s 
Erte non sufficnnus singulos libros luctu 
lamentari conbigno, qui in diversis mundi 
partibus bellorum distrimine perierunt. E orribi- 
lem tamen stragem, que per auriliares’ milites 
primo? bello (A lexandrino contigit in Egypto, 


1 folie D. 


2 "iomis AB 
C, 2728 lle us D. 


3 gemitus om. B. 


4 morst B. 


5 a diomedonta 
ABD,  adiome- 


donta C. 
6 ftortario C. 


7 luctuz D. 


8 auxiltatores A. 


9 Sic A. secundo 
al ae t codd. 
eypto om. 


Stylo fícbili memoramus, ubi septuaginta millia © 


voluminum ignibus conflagrarunt, que sub regi⸗ 
bus I tolomais per multa curricula temporum 
sunt colíectà, sicut retrartat" Tulus (Jellius 
Moctium T tticarum libro gexto, capitulo gexto 


8 
57 


11 vecitat BD. 


l computatur 
notatur corrigen- 
dumin C. 


detimo. Quanta profes Atlantica tunc occubu⸗ 
issc putabitur, orbium motus, omnes conjunttiones 
planetarum, galaxiæ naturam, et generationes prog⸗ 
nosticas tometarum, at quacumque in toelo fiunt vel 
there tomprehenduntur! Quis tam inkaustum 
holocaustum, ubi loco cruoris. incaustum offertur, 
non exhorreat, ubi pruina candentes pergameni cre⸗ 
pitantis sanguine vernabantur, ubi tot innocentium 
millia, in quorum ore non est inventum mendacium, 
flamma vorax consumpsit : ubi tot scrinia veritatis 
eterni ignis parcere nesciens in fetentem cinerem 
tommutavit. Clo inoris facinoris aestimatur tam’ 


vam B; foran Jee pte quam T gamemmnonis bictima, ubi pia filia 


tam inchoatum. 


3 scelebris B. 


4 refiexo B. 


5 /omithus AB, 
Jonicſius D, Jovi 
et thus C. 

6 non om. C. 


d em Rosoastes 
8 2e 5 EOM: 
sies THAR 


775 u gdle mm zmmun- 
dorum om. C. 


virgo patris gladio jugulatur. € uot labores 
telebrig? E ertulis tunc periigse putabimus, qui 
ob astronomic peritiam, collo irreflexo, colum de⸗ 
Stribitur sustulisse, cum jam gecundo E erculeg 
flammis sit injertus, £4542427474 747 
ficana rodorum, qua J'onitfus* non“ ab ho⸗ 

mine neque per hominem didicit, sed divinitus 
inspiratug accepit ; quæque Ze oroastes? germanus 
ejusdem immundorum® serbitor Spirituum Bac⸗ 


58 


trianis bissrruit, quem etiam ganttus noch 
Daradisi præfectus, priusquam trangferretur de 
Saeculo, prophetavit; imo gue primus „ Idam 
filios boruit, Sicut raptus in extasi in libro æter⸗ 
nitatis præviderat, flammis illis ncfanbis proba⸗ 
biliter æstimantur destrutta. X XX XX XX 
"B CY Gpptorum religio, quam liber LZogosti⸗ 
os sir commendat egregie, politia vete⸗ 
rum Cltfenarum, que novem millibus annorum 
Athenas Gracie pracesgerunt, carmina Shal⸗ 
Deorum, considerationes Trabum et Wndorum,’ 
tæremoniæ udæorum, architettura abplonio⸗ 
rum, Noe georgita, MQopsi prestigia, Josue 
planimetria, Samsonis ænigmata, Salomonis 
problemata a tebro Liban usque ad hysso⸗ 
pum planissime disputata, (&E3sculapii antidota, 
Dadmi grammatica, Marnassi poemata, T pol 
linis oracula, argonautira Jagonis, stratagematon 
Halamedis, et alia infinita stientiarum seereta, 
hujus incendit tempestate creduntur gublata. . 7. 
Wop umquid Tristotelem de circuli quabratura 
4 gyllogismus apobirtirug latuissrt, si libros 


59 


1 Jegzo B. 


Hs. 


3 Medorum C. 


l promisissent 
B. 


2 obnixe AC. 


3 pa res D. 


4 Hanc senten- 


tiam om. B. 


5 malitia B. 


6 et nolens om. 


veterum, methodos nature totius habentium, per⸗ 
misissent' nefanda proclia superesse? Miet enim 
de mundi aeternitate problema neutrum ketis get, net 
de intellectuum humanorum pluralitate eorundemque 
perpetuitate, ut verisimiliter creditur, dubitas get 
ullatenus, si perfecta scientia veterum invisorum 
bellorum pressuris obnoxiæ non fuissent, oe Y 
Er bella namque ad patrias? peregrinas dis⸗ 
f trahimur, obtruncamur, vulneramur, et enor⸗ 
miter mutilamur, sub terra guffodimur, in mari 
submergimur, flammis exurimur, et omni necis 
genere trucidamur. Quantum sanguinis nostri 
fubit SS ripio bellicosus cum eversioni Qarthaginis 
Romani imperii impugnatricis et emule anriug 
intumbebat| CPuot millia millium proelium de⸗ 
tennale ¶ Arojanum ab hat luce trangmisit]* Quot 
per (lntonium Nullio jam occiso, externarum 
provintiarum latebras adierunt! Quot de nobis 
per IAheodoricum exsulante socthio, in diverga 
mundi climata sicut oves pastore percusso sunt 
bispersil Quot Seneca guccumbente Meronis 
malitiæ, cum et volens et nolens portas mortis 


60 


abiret, ab eo bibisi retrocessimus lacrpmantes, et 
in quibus partibus fjospitari possemus penitius 
ignorantes | SSS SSS OSS 
Elix fuit illa librorum translatio, quam in 

5 * IOrrgas de Hithenis AMCerres fecigse de⸗ 
gtribitur, quog rursus be ersis in (-ltfenas 
Seleutus redurit. €» postliminium gratiosum, 
mira Letitia, quam tunt cerneres in. Ithenis 
tum proli sue genetrix obviaret tripubiang, matriz 
temque thalamum genestenti jam soboli denuo 
demonstraret, reassignatis hospitiis veteribus 
inquilinis. (Mox tabulata^ cedrina tum lignis? 
et trabibus lævigatis aptissime complanantur, auro 
et ebore epigrammata des ignantur camerulis singu- 
lis, quibus ipsa volumina reverenter illata guavis⸗ 
sime collocantur, sic ut nullum alterius ingressum 
impediat bel‘ propinquitate nimia fratrem lædat. + 
2 Eterum infinita sunt dispendia, que per 
geditiones bellorum, librorum^ generi. sunt 
illata. Et quoniam infinita nullatenus pertran⸗ 
Sire contingit, hit finaliter gtatuemus querimonia 
nostre ¶ Jades et ad preces a quibus incepimus 


61 


1 demonstrasset 
B. 


2 tribulata D. 
3 linguis AD. 


4 vel om. B. 

5 ad C. 

6 Hbrorum om. 
ACD. 

7 contigit C. 


8 gaudes D. 


1 ut D. 


2 capitulo om. 
AC. 


3 Cf. Eccle. VIIT. 
6 (Vulg. Ed.). 


4 dilecforibusom. 
C; 


regpramus habenas, rogantes suppliciter ut rector 
@ ipmypi at totius mundi dispensator Iltissi⸗ 
mus parem firmet et bella removeat, ac tempora 
faciat sua protectione tranquilla. 


Cg Mee ye uae 


(xs capitulum Octavum 173€ ys 
De multiplici opportunitate quam habuimus librorum copiam + 
r conquirendi r 
Um omni negotio tempus sit et 
opportunitas, ut testatur sapi 


X - 2 (| tabo; jam progredimur enarrare 


EM AES 

— a multiplices opportunitates, qui⸗ 
bus in atquisitione librorum, nostris propositis 
bibinitate propitia, juvabamur. G2uambis enim 
ab adolescentia nostra semper socialem commu⸗ 
nionem tum viris literatis et librorum dilecto⸗ 
ribus^ delectaremur habere, guccedentibus tamen 
prosperis regiæ majestatis congecuti notitiam, et 


62 


in ipsius acceptati familiam, facultatem actepimus 
ampliorem ubilibet bisitanbi pro libitu, et benanbi +” »- 
quasi saltus quosdam delitatissimos, tum privatas 
tum communes, tum regularium tum Sacularium 
librarias. 41—59—5—5—49—49—49—49—9— 8—59—49-— 
Ane dum inbictissimi principis ac semper 
magnifice triumphantis regis „ ngliæ 
E btvarbi Nertii post conquestum, cujus tempora 
gerenare dignetur Iltissimus diutine ct trane ^ 07770» 
quille, primo quidem suam concernentibus curiam, 
Deinde bero rempublicam regni sui cantellarii vide⸗ 
licet ac thesaurarii fungeremur officiis, patestebat 
nobis aditus facilis, regalis favoris intuitu, ad libro⸗ 
rum latebras libere perscrutandas. 4-++4-4-4-4-4-+- 
S Woris quippe nostri fama volatilis jam 
MC wbigue pererebuit, tantumque librorum et 
marine veterum tercbamur? cupiditate languescere; ®. 
posse vero quemlibet nostrum per quaternos faci- 
lius quam per pecuniam adipisti faborem : quamo⸗ 
brem cum supra bicti © rintipis recolendæ memo⸗ 
rie bonitatc* suffulti possemus obesse et prodesse, , . 
officere et proficere vehementer tam majoribus quam 


63 


1 efczstulesolve- 
bantur om. D. 


2 ducts A, lucis in 
locts corr. C. 
3 statuerant A. 


4 concedimus A 
B, concedimus in 
consedimus corr. 
C. 


5 pervenerunt D 
et C? 


pusillis, affſuxerunt loco exenniorum et munerum, 
locoguc donorum et jocalium, cænulenti quaterni at 
decrepiti codices, nostris tamen tam as pectibus 
quam affectibus pretiosi. 4. · epe . · . · 4 · . · . · E 
Unc nobilissimorum monasteriorum aperie⸗ 
2 bantur armaria, referebantur scrinia et tis⸗ 
tule solbcbantur, et per longa gæcula in gepulchris 
goporata volumina erpergiscuntur attonita, quæque 
in loris^ tenebrosis latuerant, noba lucis radiis 
perftunbuntur, Delicatissimi quondam libri cor⸗ 
rupti et abominabiles jam effecti murium foctibus 
tooperti, et vermium morsibus terebrati, jacebant 
exanimes, et qui olim purpura besticbantur et 
bpsso, nunc in cinere et cilicio recubantes, oblibioni 
traditi videbantur domicilia tinearum. + 2-2 + 
Netter hee nihilominus captatis temporibus 
magis voluptuose congedimus, quam fecis⸗ 

get medicus delicatus inter aromatum apothecas, 
ubi amoris nostri objectum reperimus et fomentum. 
Sic sacra basa scientia ad nostra nigpensationig 
probenerunt? arbitrium; quædam data, quædam 
vendita, at nonnulla pro tempore tommodata. +++ 


64 


Imirum cum nos plerique de hujusmodt 
donariis ternerent contentatos, ca sponte 
nostris usibus studucrunt tribuere quibus ipsi 
libentius caruerunt, quam ea nostris assistenteg 
scrbitiis abstulerunt. Quorum tamen negotia sic 
ex pedire curabimus gratiose, ut et eisdem emolu⸗ 
mentum atcresteret, nullum tamen justitia detrimen⸗ 
tum gentiret. S ee , See e 
A Orro si scyphos aureos et argenteos, si 
equos egregios, $i nummorum summas non 
modicas amassemus, tunc temporis dives nobis 


erarium instaurasse’ possemus. Sed revera liz. 2; 


bros non fibras maluimus cobicesque plus dileximus 
quam florenos at panfletos exiguos intrasgatis præ⸗ 
tulimus palefribis, Id hæt ejusdem illustrissimi 


Frincipis sempiterna memoria legationibus cre⸗ i 


bris funtti, et ob multiplicia regni negotia, nunc 
ab sedem FRomanam, nunc ad curiam JE rancie, 
nunt ad mundi diversa dominia tabiosis^ ambag- 
siatibus ac periculosis temporibus mittebamur, 
tirtumterentes tamen ubique illam quam aque plu⸗ 
rim& neguiberunt exstinguere, charitatem librorum. 


9 65 


1 ez om. D. 


2 inst 
BD. 


4 seditiosts A. 


1 xà B. 


2 sublimari B. 


3 muneris D. 


Jet omnium peregrinationum absinthia quasi 
quædam pigmentaria potio dulcorabit. E æt post 
perplexas intricationes et scrupulosos causarum 
antrartus ac bir egressibiles reipublice labprinthos 
ad regpiranbum parumper temperiem. aura lenis 
DU. SSS SSE SS 

beate Deus Locorum in S pon, quantus 

impetus fluminis voluptatis lætiſicavit cor 
nostrum, quotiens paradisum mundi J arisius 
visitare vatavimus moraturi: ubi nobis semper dies 
pauci pre amoris magnitudine bibebantur. Abi 
bibliotfera jucunde super cellas aromatum redo⸗ 
lentes: ibi bireng viridarium univergorum bolu- 
minum: ibi prata atademica trementia terræmotu, 
fX tfenarum diverticula, IP eripateticorum itinera, 
Darnassi promontoria et porticus . Stoicorum : 
ibi cernitur tam artis guam scientie mensurator 
Aristoteles, cujus est totum quod est optimum 
in boctrinis, in regione duntaxat transmutabili 
gublunari: ibi I? tofemaus epicpelos et eccentri⸗ 
cog auges atque @enszachar planetarum figuris et 
numeris? emetitur: ibi E aulus arcana revelat: 


66 


ibi Dionpsius ronbicinus hierarchias coordinat 
et distinguit: ibi quicquid Cz(abmus grammatica 
recollegitt  I^fomnicco totum virgo (armentis 
tfaractere repraesentat Latino: ibi revera the⸗ 
sauris apertis et sacculorum corrigiis resolutis, 
petuniam leto corde dispersimus, atque librog 
impretiabiles Tuto redemimus et arena. 

Equaquam malum est, malum est, insonuit 

omnis emptor, Sed ecce quam bonum et 
quam jucundum, arma clericalis militiæ congregare 
in unum, ut suppetat nobis unde herreticorum bella 
tonterere, si insurgant. Implius opportunitatem 
maximam nos captasse cognoscimus per hot, quod 
ab tate tenera, magistrorum et scolarium at biz 
bersorum artium professores, quos ingenii perspi⸗ 
tatitas ac doctrine celebritas clariores. cfecerant, 
relegato quolibet partiali fabore, exquisitissima 
sollicitubime, nostre semper conjunrimug comi 
tivæ; quorum congolativis cofíoguiis confortati, 
nunc argumentorum ostensibis investigationibus, 
nunc phpsicorum protessuum ac catholicorum borz 
torum tractatuum recitationibus, nunc moralitatum 


67 


1 recolligit BCD. 


2 commercia D. 


1 enim D. 


2 Verumque nul- 


la ACD 


3 a om. B. 


excitatiwis collationibus velut Alternatis et multipli⸗ 
tatis ingenii ferculis, dultius fobebamur. [ales 
in; nostro tyrotinio commilitones elegimus; tales in 
thalamo collaterales habuimus; tales in itinere comi 
tes; tales in hospitio commengales; et tales penitus 
m omni fortuna sobales. — erum quia nulla⸗ 
felicitas diu durare permittitur, pribabamur non⸗ 
nunguam lummum aliquorum praesentia corpo⸗ 
rali, cum eisdem promotiones ecclesiasticæ at 
dignitates debitæ, prospiciente de colo justitia, 
provenerunt, quo fiebat ut incumbentes, Sicut opor⸗ 
tuit, curæ propriæ, sc à? nostris cogerentur obse⸗ 
quiis absentare. Mee deeds deer 
dc Ursus compendiosissimam semitam sub⸗ 
s jungemus, per quam ad manus nostras 
librorum pervenit tam veterum quam novorum 
plurima multitudo. eligiosorum giquidem men⸗ 
dicantium paupertatem susteptam pro Ahristo 
nunguam indignantes horruimus: verum ipsos 
ubique terrarum in nostræ compassionis ulnas 
admisimus manguctas, aftabilitate familiarissima 
in persone nostra devotionem alleximus, allec⸗ 


68 


tosque® beneſitiorum Aiberalitate munifica fobimus 
propter Deum; quorum sic eramus omnium 
benefactor communis,’ ut nihilominus videremur 
quadam paternitatis proprictate singulos aboptasst. 
3E stis in statu quolibet facti Sumis refugium, istis 
nunquam dausimus gratia nostra sinum, quamo⸗ 
brem istos votorum nostrorum peculiarissimos 
zelatores habere meruimus et tam opere quam 
opera promotores. Qui circucuntes* mare et ari⸗ 
dam ac orbis ambitum perlustrantes, univers itates 
quoque diversarumque  probinciarum generalia 
studia perscrutantes, nostris desideriis militare 
studebant, certissima spe mercedis. S NS eS 
©” inter tot argutissimos venatores le⸗ 
AM pustulus delitesteret?? Quis pisciculus 
istorum? nunc hamos, nunc retia, ming sagenas 
evaderet? Ye Mg Og een 
1 corpore gacræ legis divine usque ad quater⸗ 
num gophismatum hesternorum, nihil istos 
præterire potuit scrutatores. Si in fonte fidei 
I hristianeæ, Curia sacrosancta. I-3omana, serz 
mo devotus insonuit, vel si pro nobis causis quæs⸗ 


69 


1 allectasque 
ACD. 


2 benefactorum 
communis 


3 ope A. 


4 circumcuntes 
BC. 


5 gue om. D. 


6 deliteret ACD. 


" istorum om. 
B. 


l guam om. B. 


2 devirginatum 
AD et quidam 
codd. vetustiores, 
denrigmatum B 
et cod. in Coll. S. 
Mar. Magdalen. 
Oxon., denigra- 
tum C et alii. 

3 seminiverbio 
ABCD,  se»uni- 
verbo idem. cod. 
Magdalensis et 
ed. 1599, se» 
verbo et semi der- 
bio codd. recen- 


tiores. 
4 deferendum C. 


5 verum ctiam 


panes D. 
6 atgue D. 


tio bentilabatur extranea; si arisiensis soliditas, 
que plus antiguitati distendæ quam veritati 
subtiliter producende jam studet; si Inglicana 
perspitatitas, que antiquis perfusa luminaribus 
novos semper radios veritatis emittit, quicquid 
ad augmentum scientiæ vel declarationi fidei pro⸗ 
mulgabat; hot statim nostris recens. infundebatur 
auditibus, nullo devirginatum geminiverbio, nul⸗ 
loque migate corruptum, sed de prelo purissimi 
torcularis in nostre memorie dolia defætandum 
transibat. € c oe DDS DSS 99v 

Um vero nos ad civitates et lota contingeret 

Declinare, ubi prefati pauperes contentus 
habebant, corum armaria ac quæcunque librorum 
repositoria visitare non piguit: imo ibi in altis⸗ 
sima paupertate, altissimas divitias sapientia 
thesaurizatas invenimus: et non solum in eorum 
gartinulis et sportellis, micas de mensa dominorum 
tadentes reperimus pro catellis, verum panes 
propositionis absque fermento, panemque ange⸗ 
lorum omne in se delectamentum habentem: imo 
horrea Joseph plena frumentis, totamque Ma gppti 


79 


supellectilem, atque dona ditissima, que regina 
Saba detulit Salomon. 
J sunt formice continue congregantes in 
messem et apes argumentosæ fabricantes 
jugiter cellas mellis.  Izji successores ESeseleel 
ab extogitandum quicquid fabreſieri poterit in ar⸗ 


gento et auro cet? gemmis, quibus templum ecclesie 


decoretur.? Ei prudentes polpmitarii, qui stt 
perhumerale ac rationale pontificis, sed et bestes 
barias efficiunt gacerdotum. Ei cortinas, saga, 
pellesque arietum rubritatas resarciunt, quibus 
ecclesix militantis tabernaculum contegatur; agri⸗ 
role seminantes, boves triturantes, tube buccinan⸗ 
tes, leiades emicantes et stella* manentes in 
ordine suo, qua Sisaram expugnare non cessant. 
Et ut veritas honoretur, salto præjudicio cujus⸗ 
cunque, licet hi nuper hora undecima vineam sint ime 
gressi D ominitam, sicut amantissimi nobis libri 
tapitulo gexto supra anxius allegabant, plus tamen 
in hac’ hora brebissima sacratorum librorum ad⸗ 
jecerunt propagini® quam omnes residui vinitores, 
Fault sectantes vestigia, qui votatione novissi⸗ 


71 


1 Sibilla AB. 


3 decoraretur A. 


4 stellas B. 


5 Lac om. C. 


6 pagini B. 


l incumbebant 
B 


2 potestas D. 


mug, præditatione primus, multo latius aliis 
evangeluum € Bristi sparsit. De istis ad 
statum pontiſitalem assumpti, nonnullos habui⸗ 
mus de duobus orbinibus, Præditatorum videlitit 
et CI inorum, nostris assistentes lateribus, nog 
træque familie commensales, biros utique tam 
moribus insignitos quam litteris: qui diversorum 
voluminum correctionibus, erpositionibus, tabula⸗ 
tionibus, ac compilationibus, indefessis stubiis 
mcubabant. NN Ne 
Ane quamvis omnium religiosorum commu⸗ 
NS nicatione multiplici, plurimorum operum 
copiam tam novorum guam veterum assecuti fue⸗ 
rimus, J ræditatores tamen extollimus merito 
Speciali prætonio in hat parte, quod eos pra cunctis 
religiosis, suorum sine invidia gratissimæ com⸗ 
munitationis invenimus, at divina quadam liberali⸗ 
tate perkusos, sapientie luminosa probavimus 
non avaros sed idoneos possessores. &. 
uf exter has omnes opportunitates prœtattas, 

^^ Stationariorum ac librariorum notitiam non 
solum infra natalis soli provinciam, sed per reg⸗ 


72 


num H rancie, IA eutoniæ et Ptaliæ digpersorum 
tomparavimus, faciliter pecunia prævolante: net eos 
ullatenus impedivit distantia, neque furor maris 
absterruit, nec xs eis pro erpensa defecit, quin 
ad nos optatos libros transmitterent vel afferrent. 
Stiebant profecto, quod spes corum: in ginu nos 
tro reposita defraudari non poterat, sed restabat 
apud nos copiosa redemptio cum usuris, GS ES) 

Enique nec rectores scolarium ruralium pue⸗ 

rorumque rudium pædagogos nostra neglexit 
tommunio, singulorum captatrir amoris. Sed po- 
tius cum vacaret corum hortulos et agellos ingressi, 
flores superficietenus redolentes collegimus, ac radi⸗ 
tes effodimus obgoletas, stubiosis tamen accommo 
das, ct quæ possent, digesta barbarie rantida, pee- 
torales arterias eloquentiæ munere medicari. Venter 
hujusmodi pleraque, comperimus renovari dignis⸗ 
sima, que sollerter elimata rubigine turpi, larva 
vetustatis deposita, merebantur venustis vultibus 
denuo reformari, GA ua nos, adhibita necessario⸗ 
rum suffictentia, in future‘ regurrettionis exemplum 
resuscitata quodammodo, redivivæ reddidimus sos- 


1o 73 


1 sec eos eis B. 


2 eorum om. C. 


3 rauctda B. 


4 futurus A, fu- 
turum BD. 


pitati. — (Jeterum apud nos in nostris maneriis 
multitude non mobica semper erat antiquariorum, 
striptorum, correctorum, colligatorum, illuminato 
rum et generaliter omnium, qui nm librorum 
Servitiis utiliter insudare. * n 
stremo omnes utriusque serus, er 

ys Status bel dignitatis conditio, cujus erat 
cum libris aliguale commercium, cordis nostri 

1 pulsi B. januas pulsi poterat aperire facillimo, et in nos⸗ 
tre gratiæ gremio commodosum reperire cubile. 

Sic omnes admisimus codices afferentes, ut nun⸗ 

quam prætedentium multitudo fastidium posterio⸗ 

*precellawmB. vum effiteret vel hesternum Beneficium prætollatum⸗ 
præjudicium pareret hodierno. CO uapropter cum 

omnibus memoratis personis, quasi quibusdam 
abamantibus attrartibis librorum, jugiter utere⸗ 

mur, fiebat ad nos desideratus attessus vasorum 

Scientia, et eee — — M — 


* Kms foe est, quod presenti? i sumpsi 


Quod licet opera veterum amplius amaremus 
Non tamen damnavimus  stunía? modernorum 


- 
~ 


RDUM Jeet nostris desideriis novitas 
modernorum nunquam fucrit odi⸗ 
osa, qui vacantes studiis, ac 

priorum patrum sententiis quic⸗ 

quid vel subtiliter vel utiliter 
adjicientes, grata semper affectione. tolunmus, an⸗ 
tiquorum tamen examinatos labores sccuriori 
aviditate tupiwimus perscrutari. ive enim naz 
turaliter viguerunt perspicaciori mentis ingenio, 
sive ingtantiori studio forsitan indulserunt, sive 


75 


4 2S za SA SS 
e dE E A 
Tesis 


—- 


f, 
: 
2 


9 
W. 


re 


» 


utriusque suffulti subgibio protecerunt, hoc unum » 


tomperimus evidenter, quod bir sufficiunt gucces⸗ 
sores priorum comperta discutere, atque ea per 
Doctrine captare compendium, qui antiqui ankrac⸗ 
tuosis abinbentionibus cftoberunt. Sicut enim 


75 


l imvidimus AB. 
2 studtis A. 


3 columus B, co- 
dimus C. 


4 sive iustautiori 

studio — forsitan 

induiserunt om. 
2 


1 sunt D. 


2 maturis Cx 


in corporis probitate prestantiores legimus præ⸗ 
tessisse quam moderna tempora exhibere noscan⸗ 
tur, ita lutulentioribus sensibus præfulsisse ple⸗ 
tosque veterum opinari, nullatenus est absurdum, 
tum utrosque opera que gesserunt. inattingibiles 
posteris que præbent. Wnde horas in pro⸗ 
logo grammatica sux seribit: NN 
Omnia cum veterum sint explorata libellis, ~~~+~ 
PMulta loqui breviter sit novitatis opus. 
Mempe si de fervore biscenbi et diligentia studi 
fiat sermo, illi philosophiæ vitam totam integre 
devoverunt. Nogtri vero saculi tontemporanei, 
paucos annos ferbide juventutis xstuantes, vicis⸗ 
sim incendiis vitiorum segniter applicant, et cum 
sedatis passionibus, discernendæ ambigua verita⸗ 
tis acumen attigerint, mor externis implicati negotiis 
retrocedunt et philosophiæ gpmnasiis valedicunt. 
Mustum fumosum juvenilis ingenii philosophicæ 
difficultati delibant, vinumque maturius^ dekæta⸗ 
tum economice sollicitudini largiuntur. “inv 
plius sicut C2 vidius, primo De VW etula, merito 
lamentatur: S. S CS OS CS CS OS S 


7 


Omnes declinant ad ea qua lucra ministrant. % 1 Oris declinat 


ce Utque’? sciant discunt pauci, plures ut abundent. » 
Sic te prostítuunt, O virgo scientia! sic te ec 
AUenalem facíunt castis ampleribus aptant, ex» 
fon te propter te quærentes, sed lucra per te: mem 
Ditarique bolunt potíus quam pbilosopDart, 9-99 
E t intra: «0» d» Q» a» d», 
66622 „Sic Philosophia 
Exilium patitur, et Philopecunia regnat. 
Go uam constat esse violentissimum toxicum dis⸗ 
tipling, ZMXMESEEOESOEECEECEECREERM 
Qo vero non alium terminum studio 

posucrunt antiqui quam bite, declarat 
Woalerius ad Iiberium libro octavo, capitulo 
geptimo, per exempla multorum. Cf arncabes, 
inquit, laboriosus ac diutinus sapienti: miles 
fuit. Siquidem expletis nonaginta annis idem illi 
vivendi ac philosophandi finig fuit, P gocrates 
nonagesimum quartum annum agens, nobilis si⸗ 
mum librum stripsit. Sophocles prope ten⸗ 
tesimum annum agens, S imonides ortogcsimo 
anno carmina stripsit. IL. Gelliug non affcc- 
tavit diutius vivere, quam esset idoneus ad 


77 


2 Ut que C. 


3 /socrates AC, 
codd. Arundel 
335, Corp. Christi 
Oxon. CCXXII ; 
Ysocrates cod. 
LXXXI Coll. Lin- 
coln. Oxon.; ali- 
bi Socrates, Et 
Socrates, Conso- 
crates. 


l contentus B. 


4 huiusmodi CD. 


Scribendum, teste se ipso in prologo JY-)ottium 
f-lttirarum. — Hervorem vero stubii, quem habe⸗ 
bat Hutlides SSotraticug, retitare solebat Nau⸗ 
rus philosophus, ut juvenes ad studium ani⸗ 
maret, sicut refert . Gellius libro sexto, 
capitulo Decimo, voluminis memorati: „ Ttheni⸗ 
enges namque cum ( egarenses odirent, decre⸗ 
verunt, quod si quis de Megarensihus EAthenas 
intraret, capite plecteretur. unc Hutlides, qui 
Naegaris erat, et ante illud Decretum | S otratem 
audierat, muliebri ornamento contectus, de norte 
ut Socratem audiret, ibat de (Negaris ad 
Athenas viginti millia passuum et redibat. 
Imprudens et nimius fuit fervor Trchimedis, 
qui geometrice facultatis amator nomen edisserere 
noluit, nec a figura protracta caput erigere, quo 
vitæ mortalis fatum poterat prolongas se; sed in⸗ 
dulgens studio? plus quam bite, stubiosam figue 
ram vitali sanguine cruentavit. (DQ uam plurima 
hujus nostri propositi sunt exempla, net ea quidem 
transcurrere brevitas affectata permittit. S eb 
quod dolentes referimus, iter prorsus diversum 


78 


inccbunt clerici celebres his diebus. (FA mbitione 
siguibem in atate tenera laborantes, ac prægump⸗ 
tionis pennas I tarras inexpertis lacertis fragiliter 
toaptantes, pileum magistralem immaturi prez 
ripiunt; fiuntque pueruli facultatum plurium pro- 
fesgores immeriti quas nequaquam pedetentim 
pertranseunt, sed ad instar caprearum saltuatim 
ascenbunt. Cyumgue parum de grandi torrente 
gustaverint, arbitrantur se totum funbitus sorbi- 
isse, bir faucibus humectatis; et quia in primis 
rudimentis tempore congruo non fundantur Super 
debile fundamentum, opus zbifitant ruinosum. 
Jamque probertos pudet addistere, qua tenellos de- 
cucrat^ diditisse, et git profecto coguntur perpetuo 
luere quod ad fasces indebitos præpropere salicrunt, 
J?ropter fat et his? similia, tyrones stfolastici 
Soliditatem doctrine quam veteres habuerunt, tam 
paucis lutubratiunculis non attingunt, quantumcun⸗ 
que? fungantur honoribus, censeantur nominibus, 
auctorizentur habitibus, lotenturque solemniter in 
tathedris seniorum. — risciani regulas et 


nati statim de cunig® erepti et celeriter ablartati © 


79 


l tumetiri (?) A. 


2 docuerat B. 


3 alits B. 


4 quantumque D. 


5 ef Donati om. 


6 de cutus B. 


In corde tinx- 

isse confingitur 

om. C. 

2 impubens D. 
Quorum A. 


4 faciliter D. 


5 paratum A. 


6 Iste B. 


perlmgunt; Categorias et erifermeniag, in 
tujus scriptura summus Tristoteles calamum 
in corde tinxisse confingitur,’ infantili balbutie 
resonant impuberes et imberbes. Conarum? 
facultatum itinera bispenbioso compendia damnogo⸗ 
que diplomate transmeantes, in sacrum ¶ Noysen 
manus injiciunt biolentas, at se tenebrosis aquis 
in nubibus acris facialiter* aspergentes, ad pontifiz 
catus infulam caput parant, nulla becoratum canitie 
senectutis. J©romovent plurimum istam pestem 
juvantque ab istum phantasticum clericatum tam 
pernicibus passibus attingendum papalis pro⸗ 
vis io seductivis precibus impetrata, necnon et 
preces, que repelli non pos sunt, cardinalium et 
potentium, amicorum cupiditas et parentum, qui 
ebifíranteg Spon in sanguinibus prius suis 
nepotibus et alumnis ecclesiasticas dignitates an⸗ 
tiripant guam nature successu vel doctrine tem⸗ 
perie maturestant. & SEP D NES NS 
i Sto proh dolor parorpsmo quem plangimus, 

Parisiense palladium nostris mostis tem⸗ 
poribus cernimus jam sublatum, ubi tenuit, imo 


80 


fere friguit zelus schole tam nobilis, cujus olim 
radii lucem dabant unibergis angulis orbis terra. 
Quiegtit ibibem jam talamus omnis scriba, nec 
librorum generatio. propagatur ulterius, nec est 
qui incipiat nobus auctor haberi. Wnbvolpunt 
Sententias sermonibus imperitis, et omnis logica 
proprietate pribantur; nisi quod  (lnglicanas' 
subtilitates, quibus palam detrahunt, bigiliis fur- 
tivis addistunt. N deem dee ded 
e mirabilis nationes hominum circuire 

videtur et à fine usque ad finem attingit for- 
titer, ut se ipsam commumicet universis. Wnodos, 
Babplonios, Egyptios atque Gracos, ra⸗ 
bes ect Latinos eam pertrangisse jam cernimus. 
Fam ithenags deseruit, jam a Roma reeessit, 
jam Parisius præterivit, jam ad ritanniam 
insularum insignissimam, quin potius microcos⸗ 
mum, accessit feliciter, ut se Coratis^ et Bar⸗ 
baris debitritem ostendat. Quo miraculo pro- 
fecto conjicitur à plerisque, quod sicut Gallia jam 
sophia tepescit, sic ejusdem militia penitus evi⸗ 
rata languescit. «e Ae See Sec eC eve 


1 81 


l angelicas in 
anglicas corr. C. 


2 gregis A. 


3 languescet D. 


CENE 


c inii veterum exquiventes 
assidue, jurta sapientis congi- 
E fum Excelesiastici tritesimo 
J| nono: Sapientiam, inquit, an⸗ 
— tiquorum omnium exquiret saz 

piens; non in illam opinionem dignum duximus 
declinandum, ut primos artium fundatores omnem 

ruditatem elimasge Dicamus, scientes adinventio⸗ 

AL cocus nem cujusque fideli canonio ponderatam, pusillam 
e efftere acientic portionem; sed per plurimorum 
inbestigationes solliritag, quasi batis spmbolig 

"8755" CD. gingillatim, srientiarum ingentia corpora ab im⸗ 
mensas quas cernimus quantitates succesgibis 
augmentationibus sucereverunt. Semper namz 

euere B. gue? discipuli, magistrorum sententias iterata for⸗ 
nace liquantes, præneglectam scoriam excoxerunt, 

Donec fieret aurum electum, probatum terre pur⸗ 


82 


gatum septuplum et perfecte, nullius erronei vel 
bubii abmirtione fucatum. Wpeque enim £T ris- 
toteles, guambis ingenio giganteo floreret, in quo 
nature complacuit experiri quantum mortalitati 
rationis pos get annectere, quemque paulo minus 
ab angelis minoravit Iltissimus, illa mira 
bolumina, quæ totus bir capit orbis, ex digitis 
suis surit. uin imo Ei ebræorum, aby⸗ 
loniorum, „E gyptiorum, S haldæorum, er? 
Sarum etiam et CTocborum, quos omnes diserta 
Gracia in thesauros suos transtulerat, gacros li⸗ 
bros oculis lynteis penetrando perviderat. Quo 
rum recte dicta recipiens, aspera complanabit, 
Superflua resecabvit, dimimita supplebit et errata 
delevit. It non golum sincere bocentibus, sed 
etiam oberrantibus regratiandum’ renguit, quasi ee 
biam præbentibus veritatem facilius inquirendi, 
sicut ipsemet secundo Gloctappsice clare docet. 
Dit multi jurisperiti conbibere Tandectam, sic 
medici multi Wegni, sic (lbiccenna @fanonem, 
sic I tinius molem illam Ez istoriæ Haturalis, «5 
sic I?tolemaus edidit IImagesti. Guemad⸗ 


83 


l fempcraom. D. 


2 studiosorum B. 


3 vincula A. 


4 Martians om. 
Gc 


modum namque in scriptoribus annalium tonsi⸗ 
derare non est difficile, quod semper posterior præ⸗ 
supponit priorem, sine quo pralapsa tempora’ 
nullatenus enarrare valeret; sic est in scientiarum 
auctoribus xstimandum. Memo namque sofus 
quamcunque scientiam generavit, tamen inter ve⸗ 
tustissimos et novellos intermedios reperimus; 
antiguos quidem si nostris ætatibus compa⸗ 
rentur, novos vero, si ad studiorum’ fundamenta 
referantur, et istos dottissimos arbitramur. 8 
a din ferisset ‘WZ irgilius LZatinorum porta 
e precipuus, si FL'eocritum, IZucretium 
ct Homerum minime spoliagset, et in corum 
vitula non arasset? OQuid nisi Parthenium 
JOinbarumgue, cujus eloquentiam nullo modo 
potuit imitari, aliquatenus lectitasset? Co uib 
Sallustius, Tullius, E3octfius, CI2arrobius, 
J&arctantius, GI artianugs,' imo tota tohors gene⸗ 
raliter leatimorum, si (1 thenarum studia vel 
C3recorum Volumina non vidissent? Darum 
terte in Scripture gazophylacium E ieronpmus 
trium linguarum peritus, Tmbrosius, (lit 


84 


gustinus, qui tamen (ratas literas se fate: 
tur odisse, imo Gregorius, qui prorsus cag sc 
nestisse destribit, ad Doctrinam erclegiæ tontulis⸗ 
Sent, si nihil eisdem dottior Gracia commobasstt. 
Cujus rivulis FRoma rigata, sicut prius gene 
rabit philosophos ad Grecorum effigiem, pari 
forma postea protulit orthodoxæ fidei tractatores. 
Sudores sunt Grecorum spmbola qua canta⸗ 
mus, eorundem declarata conciliis et multorum 
martprio confirmata. edit tamen ad gloriam 
LZatinorum per accidens hebetudo natiba, quo⸗ 
niam sicut fuerunt in stubiig minus dotti, git et 
in erroribus minus mali. Triana nempe malitia 
fere totam etlipsarat ecclesiam. — T3)estoriana ne- 
quitia, gue blasphema rabie debatchari prasumyp- 
sit in Y7irginem, tam nomen quam definitionem 
theotocos abstulisget reginæ non pugnando seb 
dis putando, nisi miles invictus prillus ad mo⸗ 


Eipbesino, in spiritu vehementi penitus ersuffias- 
set. :Lmmnumerabiles nobis sunt Cracarum fart- 
sum tam species quam auctores; nam sicut fuerunt 


85 


1 


rivui B. 


2 et om. A. 


9 eclipserat AB, 
eclipsaret D. 


4 
Sec 
om. C 


nomachiæ congressum paratus eam, favente concilio. 2 


non fugnando 
1 adisputando 


monarchia B. 


l znconsutilem 
"s 2 


zudere 


sarrosanrtz fidei primitivi cultores ita et primi 
zizaniorum  satores produntur historiis fide dig⸗ 
nis. Sicque posterius profecerunt in pejus, 
quod dum inconsutilem tunicam scindere moliren⸗ 
tur, claritatem doctrinæ præhabitam perdide⸗ 


/-em runts totaliter, ac nobis tenebris extætati, deti⸗ 


phil 


hilosophicam C. 
3 prodiderunt B. 


4 est Rode nimis 
B 


5 inscientia B. 


6 faciliter C. 


' bunt in abpssum, nisi ifle sua occulta dispenset 


potentia, cujus sapientiam numerus non metitur. 

t hactenus, nam hic nobis subducitur juz 
A dicandi facultas, Tnum tamen elitimus 
cr prædictis, quod damnosa nimis est hodies studio 
J&atinorum Greeti sermonis institia, g ine quo 
scriptorum veterum dogmata, sive € fristianorum 
sive gentilium nequeunt comprehendi. Pdemque 
de (Clrabico in plerisque trartatibus astronomi⸗ 
tis, ac de Ef ebraito pro tertu Sacre ES iblia, 
verisimiliter est cengenbum, — CO uibus defectibug 
proinde Ccffemens Quintus occurrit, Si tamen 
prelati, gua faciliter statuunt, fideliter® obger⸗ 
barent. Quamobrem grammatiram tam Lic 
bream guam Grecam nostris scholaribug pro⸗ 
bibere curabimus, cum quibusdam  abjunrtig, 


86 


quorum adminiculo stubiosi lectores in dictarum 
linguarum scriptura, lectura, necnon etiam intellettu 7. 7 
plurimum poterunt informari, licet proprietatem idi⸗ 
omatis solus auditus aurium anima reprægentet. 


=) ; . aZ 
Capitulum Andecimum 88 
A 6e 


i Quatre libros liberalium artium? practulimus libris furis 


WV 2 literarum D 


* bispensanbis terrenis accom⸗ 
1 moda, quanto hujus sæculi 
5 iig filiis famulatur utilius, tanto 
22 minus ad capestenda sacra 
scripture mpsteria et arcana fidei sacramenta 
filiis lucis confert, utpote que disponit peculi⸗ 
ariter ad amicitiam hujus mundi, per quam homo, 
Facobo attestante, Dei constituitur inimicus. 
Hie nimirum lites humanas, quas infinita 
producit cupiditas, intricatis legibus, quæ ad 
utrumlibet Duci possunt, extendit crebrius quam 2 BD. 


87 


accommodata 


we 


(A 

7 Yi N 
X 
7 


1 similisgue B. 


2 incendendis C. 


3 hereos codd. fe- 
re omnes, Lerxous 
in margine cod. 
Basil, eros in 
margine cod. Co- 
lon., A@rens (id 
est herens) scribo. 
Apud Quintum 
Curtium (Hist. 
Alex. Magni viii, 
3, 6.) penitus he- 
vens amor exstat. 
4 languescere B, 
languore (2) vite 


5 et B. 


6 differentiam 
habere manifes- 
tam B. 


"enc, 


erstinguit; ab quas tamen gedandas a juriscongul- 
tis et piis principibus noscitur emanasse. Sane 
cum tontrariorum sit cabem distiplma, potentia⸗ 
que rationalis ad opposita valeat, simulque" sen- 
sus humanus proclivior sit ad malum, fujus 
facultatis exertitatoribus accidit, ut plerumque liti⸗ 
bus intendendis indulgeant plusquam pati, et jura 
non ad legislatoris intentum referant, sed ad sue 
machinationis effectum verba retorqueant violenter. 

Uamobrem licet mentem nostram librorum 
© amor farens? possideret a puero, quorum 
zelo langurere* bite voluptatis accepimus, minus 
tamen librorum civilium appetitus nostris abfjesit 
affectibus, minusque hujusmodi boluminibus at⸗ 
quirendis concessimus tam opere quam impensæ. 
Sunt enim utifia, sicut scorpio in theriaca quem⸗ 
admodum libro De Momo Tristoteles, sol 
doctrine, de Logica definivit. Hernebamus etiam 
inter leges et scientias quambam natura differen: 
tiam manifestam,^ bum omnis scientia jucundatur 
ct appetit, quod suorum principiorum prætordia, 
introspectis bisccribus, pateant ct’ radices sua 


88 


pullulationis emineant, guæque scaturiginis emaz 
natio Iuccat ebibenter ; sic enim ex cognato et congono 
lumine veritatis conclusionis" ad principia, ipsum 
torpus scientia Tucibum fict totum, non habens ali⸗ 


guam partem tenebrarum. t vero leges,? cum 


sint quædam pacta et humana statuta ad civiliter 
tonvivendum vel juga principum guperjecta cecbi- 
cibus subbitorum, recusant reduci ad ipsam gynde⸗ 
resim, æquitatis originem, co quod plus habere ge 


timeant de voluntatis imperio quam de arbitrio ^^» 


rationis, CO uapropter causas legum discutiendas 
non esse suadet in pluribus sententia. sapientum. 
Tempe consuctubine sola leges multe vigorem 
acguirunt, non necessitate spllogistica sicut artes, 
prout secundo Jl oliticorum adstruit (1 risto- 
teles, L bobus stola, ubi politiam redarguit 
Lo ippobami, que novarum legum inventoribus 
premia pollicetur, quia leges veteres abrogare et 
nobas statuere est ipsarum que fiunt valetudinem 
infirmare, Qua enim sola consuctudine stabili- 
tatem accipiunt, het? necesse est bissuctubine diri⸗ 
mantur. S ze So 94. IL M7 SP Sb SZ, Sb So MW So No So So So Se 


12 89 


1 libr om. B. 


2 geologicam C, 
gencologiam in 
geologiam corr. 
D. 


3 curamus D. 


4 impendimus B. 


b filius A. 


X quibus liquide satis constat, quod sicut 

leges nec artes sunt nec scientia, sit net 
libri legum libri scientiarum vel artium proprie 
Diti possunt; nec est Bac facultas inter scientias 
recensenda, quam licet geologiam’ appropriato voca⸗ 
bulo nominare. — I Zibri bero liberalium literarum 
tam utiles sunt scripture divine, quod sine ipgo- 
rum subsibio frustra ad ipsius notitiam intellec⸗ 


iret. ee Se Se See e e e SV. 
tug aspiret. e TAS TAS IN TIS TAS eee eee 


—— d 


a 


FOS Capitulum Duodecimum 


Quare libros grammaticales tanta diligentia curavimus? renovare 
a Um librorum lectionibus kovere⸗ 
f 

4 


9 8 mur agsidue, quos moris erat 
1-4 | guotibie legere vel audire, per⸗ 
>, pendimus ebidenter quantum 
— impediat intellectus offitium vel 
unius vocabuli semiplena notitia, dum nuilius® 
enunciationis sententia rapitur, cujus pars guai 


go 


E 
— 


talibet ignoratur. Quapropter croticorum ver 


borum interpretationes mira sedulitate jussimus 


2 


annotari antiquorumque grammaticorum ortho⸗- 


graphiam, prosobiam, etymologiam et diaspn⸗ 


thesim inconcussa curiositate consideravimus, 2 


stntasacam 
enteticam 


dyas 


dia. 
D. 


quatenus 


terminosque vetustate nimia caligantes descrip⸗ 


tionibus congruis lucidare curabimus, 


iter planum nostris studentibus pararemus ”- 


Hat est sane summa totalis, quare tot gramma⸗ 


ticorum antiquata volumina, emendatis codicibus, 


renovare studuimus, ut stratas regias sterneremus, 


quibus ad artes quastunque nostri futuri scholares 


H 


intederent inalfense. E9595 9,959595 9,95959,9558 


<j 
C 
Xx 


NO 6 N 
0 VIS 


l omnino om. B. 


2 nude ex unde 
E. 


3 adjicitur C. 


4 fixionis B. 


b imvicem B. 


6 unus D 


n 
L 


P 
Quare non omníno* neglerimus fabulas poetarum 


J Capitulum Certiumbecimum^ ) 


tatis amatores objiciunt, duplici 
relelluntur umbone; guia vel in 
obscena materia gratus cultus 
germonis addigcitur, vel ubi ficta sed honegta trac 
tatur sententia, naturalis vel historialis veritas 
indagatur sub eloquio typice fictionis. 4 4-4-4 
Uamvis nimirum omnes homines natura scite 
desiderent, non tamen omnes equaliter delec⸗ 

tantur addiscere; quinimo, studi labore gustato et 
sensuum fatigatione percepta, plerique nucem“ abji⸗ 
tiunt inconsulte priusquam testa soluta nucleus 
attingatur. :Lnnatus est omini duplex amor, vi⸗ 
Dclicet propriæ libertatis in regimine et aliquante 
voluptatis in opere; unde nullus sinc causa alieno 


92 


Se gubdit impcrio bel opus quodcunque exercet cum 
tædio sua sponte, — LO clectatio namque perficit 
operationem sicut pulchritudo juventutem, sicut 
Aristoteles verissime dogmatizat decimo E thie 
corum. I dcirto prudentia veterum adinvenit reme⸗ 
dium quo lastivum humanum | ingenium caperetur 
quodammodo pio bolo, dum sub voluptatis iconio 
Delicata €T inerva delitesteret in occulto. — (I une⸗ 
ribus parvulos assolemus allicere, ut ifa gratis 
velint addiscere, quibus eos vel inbitos intendimus 
applicare, Lon enim natura corrupta eo impetu, 
guo prona sc pellit ad vitia, trans migrat ad vir⸗ 
tutes. Let in brevi versiculo nobis declarat 
E oratius, ubi artem tradit poeticam, ita dicens: 


coooo Aut prodesse volunt aut delectare poetæ. o 
E et' idem in alio bersu ejusdem libri patenter 


Me A97 AS 


insinuat, ita scribens : 64545459 He od od BS BC BEBE 
ce Omne tulít punctum qui miscuit utile pulcí, a= 


0 dot Fi uclidis bisripulos retrojecit E le⸗ 


fuga? quasi scopulus eminens et abruptus, 


qui nullo scalarum suftragio scanbi posset 


93 


1 parvos D. 


2 hoc CD. 


3 Elifuga B. 
scalarum C et 
cod. Magdalen- 
sis, scolarium AB 
D cum reliquis. 


l sermo et quis 
CD. 


2 tantum B. 


3 contenta B. 


4 est ostensum 
assumptum B. 


5 ergo CD. 


6 sepe A. 


7 sensenda A. 


8 zenorentur CD. 


Durus, inquiunt, est hic sermo; quis potest 
eum audire? Hilius inconstantia, qui tandem’ 
in asinum trans formari volebat, philosophiæ stuz 
dium nullatenus forsitan dimisisset, si eidem con 
tecta voluptatis velamine familiariter occurrisstt ; 
sed mor Q ratonis cathedra stupefactus et quas 
tionibus infinitis quasi quodam fulmine subito 
repercussus, nullum prorsus videbat refugium 
nisi fugam. ND 
At in extusationem adduximus poetarum; jam 

8 studentes intentione Debita in eisdem osten⸗ 
dimus inculpandos. I gnorantia quidem solius 
unius borabuli prægrandis sententia impedit intel⸗ 
lectum, sicut proximo rapitulo est assumptum.^ 
Qum igitur dicta sanctorum poetarum figmentis 
frequenter alludant, eveniet, necesse est, ut nescito 
poemate introducto tota ipsius auctoris intentio 
penitus obstruatur; et certe, sicut Dirit Cc[assio- 
dorus libro suo De Pugtitutione Mivinarum 
I&iterarum, non sunt parva cengenda’ sine quibus 
magna constare non possunt. FE estat igitur ut 
ignoratis poesibus ignoretur E ieronpmus, Tu⸗ 


94 


gustinus, E3octfiug, Iciactantius, Sidonius 
et plerique alii, quorum litaniam" prolixum capiti 
lum non teneret. 505 eee 

Enerabilis vero’ eda hujusmodi dubita⸗ 
s tionis articulum distinctione declaravit dilu⸗ 
tiba, sicut recitat compilator egregius (J ratianus, 
plurium repetitor auctorum, gui sicut fuit abarus 
in compilationis materia, sic confusus reperitur 
informa. <Scribit tamen sic distinctione tricesi⸗ 
ma septima, Tiurbat acumen: S acularcs lite⸗ 
ras quidam legunt ad voluptatem, poectarum 
figmentis et verborum ornatu delectati; quidam 
vero ad eruditionem eas addiscunt, ut crrores 
gentium legendo detestentur et utilia qua in cis 
invenerint ad usum sacra eruditionis devoti in⸗ 
vertant- Tales laudabiliter seculares literas 
addistunt. rt Seda. AUG 

At institutione safutitera moniti, silcant de⸗ 
A trahentes studentibus in portis ad tempus, 
net ignorantes hujusmodi connescientes? desiderent, 
quia hoc est simile solatio miserorum. S tatuat 
igitur sibi quisque pix intentionis? affectum, et de 


95 


l letaniam codd. 


2 vir D. 


3 gentium errer- 
do detestentur d 
gendo D. 

4 convertant P, 


invertant ex in- 
nectant C. 


b huiusmodt 
questiones ed. 


1599. 


6 devotionis C. 


1 fet B. 


quacunque materia, observatis birtutis tirtumstan⸗ 
tiis, fatiet studium Deo gratum, Et si in 
pocta profecerit, quemadmodum magnus e, i 
fatetur in Ennio, non amisit. NN 


X XXX Xx Xx Xx x 


Eg Capitulum Quartumdecimum 
S debent CD 


Qui deberent esse librorum potissimi dilectores 


85 UK 2 b [restent preedicta palam est et 
e. perspicuum, qui deberent esse 


Ae 


PAG librorum — praecipui dilectores. 

| Cui namque sapientia magis 
egent ad sui status officium uti- 
liter datis hi potissimi sacris basis sapi- 
entiæ propensiorem proculdubio exhibere tenentur 
gollititum grati cordis affectum. st autem ga⸗ 
pientis officium bene ordinare et alios et se ipsum 
secundum Phebum philosophorum 1 ristote- 
lem, procmio Cloctapfpsice, qui net fallit nec 
falfitur in humanis. Quapropter principes et 


96 


prælati jubices et Doctores et quicumque reipublice 
directores, Sicut pre aliis sapientia opus habent, 
ita pre aliis basis sapientie zelum debent. 
Iilosopbiam nimirum consperit E3octfius in 
sinistra quidem steptrum et in dextra libros 
gestantem, per quod universis ebidenter ostendi⸗ 
tur nullum posse rempublicam debite regere. sine 
libris. Nu, inquit ESoctbius loquens E hiloso⸗ 
phic, hant sententiam I latonis ore sanristi, bea⸗ 
tas fore respublicas, si eas vel stubiosi sapientia 


regerent, vel carum rectores studere gapientiæ con⸗ 77^ 


tigisset. Nursus hot nobis insinuat ipsc gestus 
imaginis, quod quanto dextra sinistram prætellit, 
tanto contemplativa dignior est activa, simulque 
sapientis? interesse monstratur nunc studio veri⸗ 
tatis nunc dispensation’ temporalium indulgere 
virissim. eee 

; ilippum legimus Wiis regratiatum de⸗ 
I vote, quod cllieranbro* concesserant tem⸗ 
portbus “Lristotelig esse natum, cujus instrut⸗ 
tionibus educatus regni paterni moderamine pignus 
esset. Dum I haethon ignarus regiminis fit 


97 


l siguidem B. 


3 sapientissime 
B et ed. 1599. 


4 Alexandrum 
B. 


l pro iniguo AC 
D 


H sublimari AD, 


3 precepit D. 


4 virtuosa A. 


corda eorum (Ps. 
xxxil, 15) ductus. 


6 spiritus om. C. 


" dubiis B. 


turrus auriga paterni, mune bicinitate nimia nunc 
remota distantia infeliciter abministrat mortalibus 
&stum I? porbi, ac ne omnes periclitarentur gub⸗ 
jecti propinguo' regimine juste meruit. fulminari.’ 


„ Jeteferunt tam Srætorum quam latinorum 


historia quod nobiles inter eos principes non fue⸗ 
runt, qui fiterarum peritia carucrunt. Sacra lex 
Mogaica præstribens regi regulam per quam 
regat, librum legis diving sibi præcipit habere 
descriptum, Deuteronomii septimodecima, secun- 
dum exemplar a sacerbotibus exhibendum, in quo 
sibi legendum esset omnibus diebus bite sua. 
Sane labilitatem Humane memoria et ingtabilitaz 
tem virtuos æ voluntatis in homine satis noverat 
Deus ipse, qui condidit, qui et fingit quotidie 


. torba hominum sigillatim GQuamobrem quasi 
^. omnium malorum antidotum voluit esse librum, 


cujus lectionem et usum tanquam saluberrimum 
Spiritus’ alimentum quotidianum jugiter esse jus⸗ 
sit. Quo refotillatus intellectus, nec enervis nec 
dubius’ trepibaret ullatenus in agendis. stud 
eleganter Johannes Saresberiensis pertractat in 


98 


suo I olicraticon, libro quarto. ceterum omne 
genus hominum gui tonsura vel nomine clericali 
prefulgent, contra quos libri guarto, quinto et 
gexto capitulo" querebantur, fibris tenentur venera⸗ e p. 
tione perpetua famulari, 242424242424242424 34544 


rapituli titulum erplicare per⸗ 
ASTA... , kette, si linguig angelorum et 
e. quis loquatur, si in ¶Merturium trans⸗ 
formaretur aut Nullium, si dultescat iti Zivi 
eloquentia lactea, si IDemosthenis suabitate pero⸗ 
ret, aut ¶Mopsi balbutiem* allegabit, vel tum Jerez 
mia ge puerum nestientem fatebitur adhut loqui, 
vel imitabitur resonantem in montibus altis echo. 
Imorem namgue librorum amorem sapientia 


99 


2 suavitate pero- 
ret, aut Moysi 


balbutiom om. C. 


1 afppellatur D. 


2 fucensus D. 


3 arfus omnes A 
B, arcus omnis 


cum paucis rcli- 
quorum. 


tonstat esse, sicut secundo capitulo est probatum. 
mir autem amor philosophia Graco vocabulo 
nuncupatur, cujus virtutem nulla creata intelli⸗ 
gentia comprehendit, quoniam vere creditur om⸗ 
nium bonorum mater esse; Sapientiæ septimo. 
atus quippe carnalium vitiorum quasi celicus 
ros erstinguit, dum motus intensus^ virtutum 
animalium vires naturalium virtutum remittit, 
otio penitus cffugato, quo sublato periere Qupi⸗ 
binig arcus omnes? 95939999: 0: 9:0 035 3) 
Inc EPlate in Phedone: Fn hot, inquit, 

8 manifestus rst philosophus, si absolvit 
animam a corporis communione bifferentius aliis 
hominibus. „ Ima, inquit E ieronpmus, stienz 


tiam stripturarum et tarnis vitia non amabis. 


4 exenocrates A. 
9 stoycum ed. 


1473 
6 Phirne codd. 


" evirare A, evi- 
tare (?) B, ener- 
vari CD. 


8 omni petenti A. 


Demonsgtravit foc SQCenocrates* deiformis in con⸗ 
stantia rationis, quem nobile scortum* I hrpne⸗ 
nomine statuam deſinivit non hominem, cum nul⸗ 
lis eum valeret illecebris evirare quemadmodum 
Walerius libro quarto, capitulo tertio, plene 
refert. Hot ipsum noster Srigenes ostenbit 
qui, ne eum ab omnipotenti® femina effeminari 


100 


tontingeret, utriusque serus medium per abnega⸗ 
tiorem extremorum elegit; animosum quippe reme⸗ 
dium nec Nature tamen consentancum nec virtuti, 
cujus est hominem non insensibilem facere passio- 
num, sed subortas a fomite rationis enecare mucrone. 
re mundanas pecunias parvipendunt, 

"^ guotquot amor affecit’ librorum, dicente „ p ^ 
Er ieronpmo contra X igilantium, epistola quin 
guagesimo quarto: Mon est ejusdem hominis 
aurcos nummos rt scripturas probare, — Inde a 
guobam metrice sic est bictum:* 8 est dietum om. 
ép jaulla libris erit apta manus ferrugine tincta 425455 iy 
c Pec nummata queunt corda vacare libris. Oo 


Non est efusdem nummos librosque probare, O24 
doe Persequitur libros aver, Epicure, tuus. SOOM 


O Nummipetæ cum libricolis nequeunt simul esse: G 

Sed Ambos, crede mihi, non tenet una domus. Odo 
Nullus ergo potest libris et Mammoni deser⸗ 

birt, [ADS ADS SD, SD D D DN 
Itiorum deformitas in? libris maxime repro⸗ o». c. 
^ batur, ut* inducatur omnimode vitia detes⸗ . 
tari, qui libros dilexerit perscrutari, Jamon, 


101 


qui à Scientia nomen habet, per librorum stientiam 
potissime triumphatur. Cujus fraudes multi⸗ 
pliciter flexuosæ milleque perniciosi meandri per 
libros panduntur legentibus, ne ge transfígurang 
in angelum furis dolis circumbeniat innocentes. 
Ivina nobis per libros reverentia revelatur, 
virtutes quibus colitur propalantur expres⸗ 

sius, atque merces destribitur, guam que net fallit 
nec fallitur veritas pollicetur. Imago simillima 
future beatitudinis est Sacrarum contemplatio lite⸗ 
| contemplatio rarum, in quibus muc creator nunc creatura rore 


scripturarum li- 
terarum 


fs» c. SPicitur, at de torrente? perpetua jucunbitatis hau⸗ 
ritur. Eides fundatur potentia literarum; spes 
librorum solatio confirmatur, ut per patientiam 
et consolationem srripturarum spem habeamus. 
o call. Claritas non inflatur sed ædifitatur per veram 
notitiam literarum, imo super libros gatros tom 
Stat luce clarius ecelesiam stabilitam. S 
1 Electant libri prosperitate feliciter arridente; 
4 nubula A, nu. € tonsolantur inbibibue nubila* fortuna ter⸗ 
rente; pactis humanis robur attribuunt, net ferun⸗ 
tur gententiæ graves sine libris. << KK ae at KK 


102 


fites et scientia in libris congistunt, quarum 
emolumenta nulla mens sufficeret. enarrare. 
uanti penbenba est mira librorum potentia, 
bum per eos fines tam orbis quam temporis rerni- 
mus, et ea quæ non sunt, sicut ca gue sunt, quasi 
in quodam æternitatis speculo contemplamur! 
Montes scandimus; abpssorum voragines per⸗ 
gtrutamur; species piscium, quos communis aer 
nequaquam salubriter" continet,? intuemur codici⸗ 
bus. luviorum et fontium diversarum terra⸗ 
rum proprietates distinguimus; metallorum atque 
gemmarum genera et minera? cujusque materias 
de libris effodimus. Eerbarumque vires arbo- 
rum et plantarum abbiscimus prolemque totam pro 
libitu* cernimus Neptuni, Jereris et Hlutonis. 
Quod si nos cœlitolas visitare delectat, suppedi- 
tantes Laurum, Glaucasum et @ipmyum, Ju⸗ 
nonis* regna transcendimus ac septena territoria 
planetarum funitulis et tirtulis emetimur. SEpgum 
tandem firmamentum supremum, signis, gradibus 
et imaginibus varietate maxima decoratum, lustra⸗ 
mus. Vbi? polum antarcticum, quem nec oculus 


103 


l sister B. 

2 communis aer 
"neguaguam ca- 
lubriter continet 
om. C. 


3 munera A, uti- 


nerie CD. 


4 libito B. 


5 Jovis ex Juno- 


6 Ipsum tandem 
Jirmamentum 
supremum om. 
D. 


7 Lustramus ibi 
B. 


bibit nec auris audibit, inspicimus ; lummosum 
Dama iter galaxiæ et animalibus" ceclestibus picturatum 
zodiacum delectabili jucunditate miramur. Einc 
per libros ad separatas transimus substantias 
* ut^ cognatas intelligentias intellectus salutet pri⸗ 
mamque causam omnium at motorem immobilem 
infinite birtutis oculo mentis cernat et amore infja- 
tedio reat sine fine. tte per libros abjuti? beatitudinis 


quia 


‘omnia post or nogtræ mertedem attingimus, dum adhuct existi⸗ 
Vous" mus viatores. Quid plural proculbubio, sicut 
6 addiscimus C Seneca Docente diditimus, otium sine literis 
'sL-C mors est et hominis bibi sepultura.’” Wta revera 
a sensu contrario, literarum seu librorum negotium 
toncludimus hominis esse vitam. Nursus per 
libros tam amicis quam hostibus intimamus, que 
nequaquam secure nuntiis commendamus, quo⸗ 
niam libro plerumque ad principum thalamos 
ingressus tonteditur, quo repelleretur penitus vox 
bene pone auttoris, sicut Mertullianus in printipio ET polo- 
cobs A getici gui ditcit. Qarteribus et binculis custoditi, 


custoditionibus ademptaque penitus corporis libertate, librorum 


utimur consarci- 
nato evitat lacu- 


nam. legationibus? utimur ad amicos, eisque causas nos⸗ 


104 


tras expediendas committimus atque illuc trans⸗ 
mittimus, quo nobis fieret causa mortis accessus. 
Wer libros præteritorum reminiscimur, de futuris 
quodammodo prophetamus, praesentia, qua labun⸗ 
tur et fluunt, scripture memoria stabilimus. » 

Clix stubiositas et stubiosa felicitas præpo⸗ 

tentis" eunuchi, de que letum octavo nave + ^7» P 
ratur, quem amor prophetice lectionis succenderat 2777477 
tam arbenter, quod nec ratione itinerig a legend 
cessaret, regine Handacis regiam populosam 
oblibioni?^ tradiderat, gazas quibus præerat a 2^ , 
cura cordis semoberat, et tam iter quam currum 
quo ferebatur neglexerat. Solus amor libri 
totum sibi vendicarat domicilium castitatis, quo 
dis ponente mor fidei januam meruit introire. 
gíoriosus* amor librorum, qui (Jehenne fium 5757, 7. 
et alumnum /Wartari per gratiam baptismalem : 
filium fecit regni! NO . 

srt jam stplus impotens infiniti negotii 

consummare tenorem, ne videatur aggredi 
temere, quod in principio fatebatur impossibile 
cuiquam egge. A A X XXAAAAAAAAZZZ 


14 105 


1 Vulcana BD. 


2 seniorum A. 


3 Verumque BD. 


4 omne om. C 


5 Ecclesiastes 
codd. 


em ack necessarium est reipublicae 
pugnaturis militibus arma pro- 
bibere V7 ulcania’ et congestas 
ay idm victualium copias præparare, sic 
norum et hereticorum insultus, opere pretium 
tonstat esse sanorum’ librorum multitudine 
communiri. Y7 enun quia? omne* quod serbit 
mortalibus per prolapsum temporis mortalitatis 
dis pendium patitur, necesse est vetustate tabefacta 
volumina innobatis successoribus imstaurari, ut 
perpetuitas, que natura repugnat individui, conce⸗ 
batur privilegio speciei. = inc est quod signanter 
dicitur EX reesiasta* duodecimo : | aciendi plures 
libros nullus est fínis. S icut enim librorum cor⸗ 
pora, ex contrariorum commirtione compatta, sux 


106 


tompositionis continuum sentiunt detrimentum, sic 
per prudentiam clericorum reperiri debet remedium, 
per quod liber sacer golvens nature debitum, fare 
ditarium obtineat substitutum, et simile semen 
fratri mortuo gustitetur, veriſiteturque statim illud 
Ettlesiastici tricesimo: Mortuus est pater il⸗ 
lius, et quasi non est mortuus, similem enim gibi 
reliquit post se. Sunt igitur transcriptiones’ 
veterum, quasi quidam propagationes recentium 
filiorum, ad quos paternum devolvatur officium, 
ne librorum municipium minuatur. Sane hue 
jus modi transcriptores antiguarii nominantur, quo⸗ 
rum stubia inter ea que complentur labore corporeo 
plus gibi! placere Q assiodorus confitetur, De 
Wnstitutione DDivinarum literarum capitulo 
tricesimo, ita subdens: Helix, inquit, intentio, 
laudanda sedulitas, manu hommibus pradicare, 
linguas digitis aperire, Salutem mortalibus tati⸗ 
tam dare, et contra Diaboli surreptiones illicitas 


talamo atramentoque pugnare. Let ille, Por⸗ 
ro striptoris officium Salvator erercuit, dum 


inclinans ge deorsum, digito scribebat in terra, 


107 


1 sib om. B. 


2 franscriptores 
C. 


3 Scientia D. 


4 1 gte A. 


b facit AB, 
racitum cum nota 


l intuctur koc fe- 
cisse D. 


2 ad D. 


3 dicebat A. 


Jobannis octavo, ut nullus quantumtunque no⸗ 
bilis indignetur Boc facere, quod Sapientiam ci 
patris intuetur fecisse. Dis DD DADA 
scripture serenitas singularis, ab cujus 

fabricam inclinatur I rtifer orbis terra, in 

cujus tremendo nomine ffectitur omne genu 
venerandum —artifícium singulare præ — cunctis 
praribus gue hominis manu fíunt, cui pectus 
Dominicum incurvatur humiliter, cui Mei 
digitus applicatur calami vice functus]. Sevisse 
Wei fifium vel arasse, texuisse vel fobisse non 
legimug: nec quicquam aliud de mechanicis bibi- 
nam detebat sapientiam humanatam nisi scri⸗ 
bendo literas exarare, ut discat quilibet generosus 
aut sriolus, quod hominibus digiti tribuuntur 
divinitus ad scribendi negotium potius quam ad 
bellum, Inde fibrorum sententiam. plurimum 
approbamus, qua clericum inertem. scripture cen⸗ 
guerunt quodammodo fore mancum, capitulo gexto 
supra, Stribit justos in libro bibentium Deus 
ipse; lapideas tabulas, digits Dei striptas, 
@Popses acepit. Stribat librum ipse qui 


108 


juditat, ob protlamat; bigitos scribentis" in pari 
ete, (Jane, L hecel, hares, I abuchodonosor 
tremens bibit; Loanidis quinto. go, inquit 
Jeremias, scribebam in volumine atramento; Jerez 


l scribentes B. 


mie tritesimo gexto. CGDuod hides’? stribe in 


libro, hristus Jofanni precipit caro suo; 
I pocalppsis primo. Sic Lai, sic Josua 
officium scriptoris? injungitur, ut tam artus quam 
peritia futuris in posterum commendetur. In bes 
timento et in femore scriptum habet Fer regum 
tt Dominus bominantium Cristus ipsc, ut 
sine scriptura nequeat apparere perfectum C2 mni- 
potentig regium ornamentum, XO rfunrti dotere 
non desinunt, qui sacra srientic^ libros srribunt. 
Aus E aulus stribenbo sacrag epistolas ecclesia 
profuit fabricandæ, quam gentibus et Judæis evan⸗ 
gelizando sermone. — NMempe per libros quotidie 
tontinuat comprehens or, quod olim in terra positus 
inchoavit viator; sicque verificatur, de doctoribus 
libros stribentibus, sermo propheticus Iani- 
elis duodetimo : ¶ Qui ad justitiam erudiunt mul⸗ 
tos, erunt quasi stelle in perpetuas æternitates. 


109 


3 scriptorum D. 


4 sapientie CD. 


1 riw licrotudinem 
d oy ttt 
nem B, ppolicro- 
tudinem C cum 
nota correctoris 
super — p 
et ultimam 
2 delueret AC. 


3 videretur C. 


4 terrenascentia 
AC et B (ö), ter- 
rena scientia D. 


5 enethia A et 
cod 


chia C, enechia 
D cum multis, en- 
delechia in qui- 
busdam co 
recentissimis in 
rmania scrip- 
is. 


Jorro polychronitudinem antiquorum, priusquam 
Deus originalem mundum cataclysmo dilueret,’ 
abscribenbam miratulo non nature catholici detre⸗ 
bere Doctores, ut Deus ipse tantum eis bite tor 
cederet, quantum reperiendis et in libris stribendis 
stientiis conveniret: inter quas astronomiæ mi⸗ 
randa diversitas, ut experimentaliter visui gubde⸗ 
retur, gextentorum annorum periodum secundum 
Fosephum requirebat. “YZ erumtamen non abnu⸗ 
unt guin terre nagrentia‘ illius temporis primitibi 
utilius alimentum prastarent mortalibus, quam 
moderni, quo dabatur non solum hilarior corporis 


: eucria? sed et diuturnior fforens «atas; ad quam 
e. non modicum contulit quod virtuti vivebant, 


omnimode resccato guperfluo voluptatis. gitur 
quisquis Dei munere scientia est dotatus juxta 
congifium Spiritus Sancti, E ctlesiastiti tric 
tes imo orto: Sapientiam srribe in tempore bacui- 
tatis, ut et præmium cum beatis et Spatium in 
presenti augeatur ætatis. SGS 
Eterum gi ad mundi principes divertamus 
germonem, imperatores egregios invenimus 


110 


non solum artis scribendi peritia floruisse, sed 
et ipsius operi plurimum indulsisse. Julius 
CT «sar, primus omnium et tempore et virtute, 
Cc ommentariog reliquit tam belli G allici quam 
Gr ivilis a semetipso conscriptos tem De 
A nalogia duos libros, et nticatones totidem, 
et poema quod ingeribitur "ter et opuscula alia 
multa fecit. Jam Julius quam Tugustus 
cautelas scribendi literam pro litera adinvenit 
ut que scriberent occultarent. Tam Julius 
quartam literam posuit loco prima, et sic Deinceps 
alphabetum expendit: Tugustus vero gecundam 
pro prima, et pro secunda tertiam, et ita deinteps 
usus fuit. Ei it in (U utinensi bello, in maxima 
mole rerum, quotidie et legisse et scripsisse tra⸗ 
bitur, ac etiam detlamasse. liberius lyricum 
carmen stripsit et poemata quabam G rata. 
laudius similiter, tam G ræci quam IZatini 
sermonis peritus, varios libros fecit. Sed pra 
his ct aliis "Titus in seribendi peritia floruit, qui 
tujuscunque bolebat literam imitabatur facillime, 
unde sc profitebatur falsarium maximum, si libu⸗ 


l descriptos D. 


2 alphabetum 
exphabetum 
pendit A. 


ex- 


2 irrigatur D. 


isset, fieri potuisse. t omnia Suetonius, 
We Vita Duodecim @yesarum, annotavit. 


Nee m a EG 
* v wh, d N 
x bz NE AT NE. QU PAR 7 


Capitulum Septimumdecimum 
De debita honestate circa librorum custonía" anbibenpa 
C= Ed On solum Deo præstamus 
UA DX. 


| obsequium novorum librorum 
DS. ^ 


præparando bolumina, sed sa- 

Lied) crate pietatis exertemus officium 

ei ecosdem nunc illese tractemus, 
nunc lotis idoneis redditos illibatæ custodiæ com⸗ 
mendemus; ut gaudeant puritate dum habentur in 
manibus, et quiestant secure dum in suis cubi⸗ 
libus reconduntur. imirum post vestes et 
vastula corpori dedicata IDominico, sacri libri 
merentur honestius a clericig contrectari, quibus 
totieng irrogatur^ injuria quotiens eos præsumit 
attingere manus foeda. G2uamobrem exhortari 


studentes super negligentiis variis reputamus 
expediens, que bitari faciliter" semper possent, et 
mirabiliter libris nocent. Ln primis quidem circa 
claudenda et aperienda volumina sit matura moz 
Destia, ut nec preecipiti festinatione. solvantur nct, 
inspectione finita, sine clausura debita dimittantur. 
Aeonge namgue diligentius librum quam caleeum 
convenit congervari, 223€09€)2€Y0€ 

ray St enim gens scholarium perperam edutata 
EX commutniter, et nisi majorum regulis refræ⸗ 


netur infinitis infantiis ingolescit — Iguntur 


petulantia, praesumptione tumescunt; de singulis 
jubicant tanquam terti, cum sint in omnibus 
inerperti. 6:959 eX 9ex9ex9ex9e 9e 
: debis fortassis juvenem rerbicosum, studio 
“AWS” segniter resibentem, et bum hiberno tempore 
hiems alget, nasus irriguus frigore. comprimente 
distillat, nec prius se dignatur emunctorio tergere 
quam subjectum librum madefeterit turpi rore. 
Qui utinam? Ioco codicis, corium gubderetur guto⸗ 
rig]. Unguem habet fima foctenti refertum, gagati 


1 falliciter D. 


3 vicinam D. 


simillimum, quo placentis materia signat* lotum, +. 


15 113 


1 sollicite A. 


J aleas dispertitur innumeras, quas bibergig in 
loris collocat evidenter ut festuta reducat quod 
memoria non retentat. E paleæ, quia net venter 
libri digerit, nec quisquam eas extrahit, primo quiz 
dem librum a solita junctura distendunt, et tan- 
dem negligenter oblibioni rommisse putrestunt. 
Fructus et caseum super librum erpansum non 
veretur comedere, atque stpphum hint inde disso⸗ 
fute* transferre; et quia non habet eleemospnarium 
praeparatum, in libris bimittit reliquias fragmen⸗ 
torum. Jarrulitate continua, sociis oblatrare non 
besinit, et dum multitubinem rationum adducit a 
sensu phpsico baruarum, librum in gremio sub- 
erpansum, humettat aspergine salibarum. Gduid 
plural statim duplicatis cubitis, reclinatur in codi⸗ 
tem, et per breve studium, soporem invitat pro⸗ 
lixum; ac repandis rugis limbos replicat foliorum, 
ad libri non modicum detrimentum, SS 
Am imber abiit et recessit, et Mores appa- 

X ruerunt in terra nostra. une scholaris, 
quem describimus, librorum neglector potius quam 
inspector, viola primula atque rosa necnon et 


114 


quadrifolio farciet librum suum. unc manug 
aguosas et statentes gudore volvendis volumini⸗ 
bus applirabit. [une pulverulentis undique chi⸗ 
rothecis, in canbibam membranam impinget, et indice 
veteri pelle bestito, benabitur paginam lineatim. 
lune ad pulicis morbentis aculeum sacer liber 
abjicitur; gui tamen bir clauditur infra mensem, eb 
sed git pulveribus introjectis tumescit, quod clau⸗ ? 7c 
dentis instantiæ non obedit. 8818888 88ʃ8 01903 

Ant autem specialiter coertendi a contrectatione 

librorum juvenes impudentes, qui cum lite⸗ 

rarum figuras effigiare didicerint, mox pulcherri⸗ 
morum volummum, si copia concedatur, incipiunt 
fieri glossatores incongrui, ct ubi largiorem margi⸗ 
nem circa tertum perspererint, monstruosis appa- 
ritant alphabetis; vel aliud frivolum qualecunque 

quod imagmationi occurrit celerius, incastigatug ^2» » 
talamus protinus exarare praesumit. Ebi Lati⸗ 
nista, ibi sopbista, ibi quilibet scriba indoctus 
aptitudinem penne probat, quod formosissimis 
toditibus, quoad usum et pretium, ereberrime* vid: 
mug obfuigge: «P9Pgg»gedgegegegeqdoqdpqpqp + opus s 


Unt iterum fures guibam libros enormiter 

detruncantes, qui pro epistolarum chartulis 

schedulas laterales abscindunt, litera sola salba; 

vel finalia folia, que ad libri custodiam dimittun⸗ 

tur, ad varios abusus assumunt. Q uod genus 

sacrilegii, Sub interminatione anathematis, prohi⸗ 

beri deberet. SF e cee, 

e Onvenit autem prorsus scholarium honestati 

=A, ut, quoties ad studiunm à refectione rebitur, 

prœtedat omnino lotio lectionem, nec digitus sagi- 

Lace mine delibutus aut folia priug volvat aut signacula 
libri sofbat. D uerulus facrpmosus rapitalium 

literarum non admiretur imagines, ne mami fluida 
polluat pergamenum; tangit enim illico quidquid 
videt. XET K KTK KTK K&K KKK K&K 
Orro laici, qui librum que respiciunt resu⸗ 
p pine transbersum, sicut^ serie naturali ex⸗ 
guapo, bangum, omnium librorum communione penitus 
gde diis pex. Sunt inbigni. Loc etiam clericus disponat, ut 


ter C in quo 


men legitur ris. oleng ab ollis lira cinereus librorum lilia? non con⸗ 
Germania scripti tingat illotus, seb qui ingrebitur* sine macula pre- 


folia habent. i 3 nu "Hue - 
55 5 - ftiogis toditibus ministrabit. Qonterret autem 


116 


2 sic D. 


plurimum tam libris guam scholaribus manuum 
honestarum munditia, si non cessent scabies et 
pustule caracteres clericales. — ¶Zibrorum defecti- 
bus, quotiens advertuntur, est ocius. occurrendum; 
guoniam nihil granbescit citius quam scissura, 
et fractura, que ad tempus negligitur, reparabitur 
postea cum usura. ©QHQ@QOOQOQOQOOOOOOOOE 

E librorum armariis mundissime fabricam 
5 dis, ubi ab omni læsione salbentur gecuri, 
Mopses mitissimus nos informat Ieuteronomii 
tricesimo primo. Jollite, inquit, librum istum 
et ponite illum in fatere artæ foderig Domini ei 
vestri. O lotus idoneus et bibliotfera^ conveni⸗ 
eng, que de lignis Setim imputribilibus facta 
fuit, auroque per totum interius et exterius circum⸗ 
teta] Sed omnem inhonestatis negligentiam 
cirta libros trattandos suo Salvator exclusit 
exemplo, sicut legitur LTutæ quarto. um 
enim scripturam propheticam de se scriptam in 
libro trabito* perlegisset, non prius librum: 
ministro restituit quam eundem suis sarratissi- 
mis manibus plicuisset. (Quo facto studentes 


117 


1 scissura A, cis- 
sura BCD. 


2 bibliothece B. 


3 lingnis A. 


4 traditam B. 
b hbro A 


bocentur clarissime, circa librorum custodiam, 
guantumrungue minima negligi non debere. TK 


Quod tantam librorum collegimus copiam an communem profectum 
l voluntatem D. 42 60 scholarium et non solum aD propriam voluptatem * MK 


M ) geruntur justigsime maligno 
fc P 9 e rum obloquiis’ perbertuntur, et 
is portet B. 22202 PvE VAM es ue inde guis reportat* infamiam 
criminis, unde magis meruit spem honoris. 
@auulo simplici perpetrantur quam plurima, net 
sinistra dextræ se tommigret, nullo fermento 
massa corrumpitur, neque vestis ex fino lanaque 
tonteritur; perbersorum tamen praestigiis, opus 
pium mendaciter transformatur in monstrum. 
Seam BD. — Ert est’ nimirum pettatritis nature reprobanda 
tonbitio, quod non solum in factis moraliter bubiis 
pro pejori parte gententiat; imo frequenter illa, qua 


118 


speciem boni habent, neguitiosa subbersione depra⸗ 
bat. GConambis enim amor librorum in rlcrico 
ex objecti natura præferat honestatem, miro tamen 
modo obnorios nos effecit judiciis plurimorum; 
quorum admirationibus obtrectati, nunc de curiosi⸗ 
tate guperflua, nunc de cupiditate in illa duntaxat 
materia, nunc de vanitatis apparentia, nunc de 
voluptatis intemperantia circa literas notabamur; 
quorum revera vituperiis non plus quam canicu⸗ 
lorum latratibus movebamur, illius solius testi⸗ 
monio contentati, ad quem renes et corda pertinet 
perscrutari. um enim voluntatis secrete fina⸗ 
lis intentio homines lateat unicoque Keo patcat, 


leni): post - 
brorum D. 


torbium inspectori, perniciosa ^ temeritatis meren 


tur redargui, qui humanis artibus, quorum fontalc 
non vident principium, epigramma tam faciliter 
superseribunt sinistrum. inis enim se habet 
in operabilibus, sicut principia in spcculatibis, vel 
suppositioncs* in mathematicis, teste philosopho- 
rum principe septimo Eithicorum. G2uapropter 
sicut ex principiorum ebidentia conclusionis veri⸗ 
tas declaratur; ita plerumque in agibilibus, ex 


119 


3 opera tiouibus 


4 supponens A. 


l gressimus D. 


2 omnia post do- 
faremus usque 
pst om. C 


ut 1st om. C. 


3 deberent! D. 


honesti fínis intentione, bonitas moralis in opere 
Sigillatur; ubi alias opus ipsum judicari deberet 
inbiffereng, quoad mores. . . geg. 
n*: autem ab olim in precordiis mentis 
G nostre propositum gessimus raditatum, 
quatenus opportunis temporibus exspectatis divi⸗ 
nitus, aulam quamdam, in reverenda universitate 
@Mroniensi omnium liberalium artium — nutrice 
prætipua, in perpetuam eleemospnam fundaremus 
necesgariisgue redditibus dotaremus, quam nume⸗ 
rosis scholaribus otcupatam nostrorum librorum 
jotalibus ditaremus, ut ipsi libri et singuli eorun⸗ 
dem communes fierent, quantum ad usum et stu⸗ 
dium, non solum scholaribus aulæ tarte sed per 
eos omnibus universitatis prædictæ studentibus 
in eternum, secundum formam et modum quem 
gequens capitulum declarabit. Couapropter since- 
rus amor stubii zelusque orthodoxæ fidei ad xdifi- 
cationem ecclesia confirmande pepererunt in nobis 
sollicitudinem fanc stupendam nummitolis, ut cole 
lectos codices undecunque benales, neglectis sumyp- 
tibus, emeremus et gui venundari non debebant,° 
transcribi honestius faceremus. cacrercadrareaddands 


120 


Um enim delectationes hominum ex bispo- 

sitione celestium corporum, cui mixtorum 
tomplexio frequenter* obebit, diversimode Distin- 
guantur; ut hi in architectura, illi in agricultura, hi 
in venationibus, illi in navigationibus, hi in bellis, 
illi in ludis eligant conversari; cecidit circa libros 
nostra @Pegercurialis species voluptatis honeste, 
quam ex rectæ rationis arbitrio, cujus nulla sidera 
dominantur imperio, in honorem ordinavimus 
majestatis suprema, ut unde mens nostra 
tranquillitatem reperit requici, inde devotissimus 
tresteret cultus Dei. CQuamobrem desinant 
obtrectantes, sicut cæci de coloribus judicare, 
vespertiliones be luminibus disteptare non aude⸗ 
ant, atque trabes gestantes in orulis propriis, 
alienas festucas eruere non prægumant. essent 
commentis satpricis guggillare que nesciunt, et 
occulta discutere, que humanis crperientiis non 
patescunt. Qui nos fortassis affectu commen⸗ 
dasgent benivolo, st ferarum venatui, alearumque 
lusui, dominarum applausui vacassemus. 
NN le Ile lle. Ille IIe. Il(a: Ille. Ila Ice: Ille lx: Nga Ilz. N Ilz. N IIb. NE. NIlæ Il 


16 121 


luft frequenter 
AD. 


2 guam ex recta 
rationis arbitrio, 
cujus om. C. 


3 vespertiliones 
I > 


om. 5. 
4 deceptare B. 


2 prudentum 
codd. 


3 facimus C. 


4 donamus om. 
B. 


5 et CD. 


S 
ee Capitulum Nonumdecimum 


d. De modo communicandi e omnibus nostros libros S327 


25 untere legibus honestatis, quin 
| agtutia surreggorum terminos 
niteretur prætedentium trangilire 
et statutas infringere regulas 
insolentia libertatis: quamobrem de prubentium* 
congifio, certum modum prefirimus, per quem, ad 
utilitatem studentium, librorum nostrorum com⸗ 
municationem et usum volumus devenire. Wn 
primis enim libros omnes et singulos, de quibus 
tatalogum fecimus? specialem, concedimus et dona⸗ 
mus, intuitu charitatis, comitati scolarium in 
aula D. CD roniensi degentium, in perpetuam 
eleemospnam, pro anima nostra et parentum nos⸗ 
trorum, necnon pro animabus illustrissimi regis 
FA nglie E dwardi Herti post conquestum, ac 


122 


4 y x 
S04 


Ay — 
F 


devotissimæ Domine regina Je bilippa ronsortis 
ejusdem; ut* iidem libri omnibus et singulis uni⸗ 
bersitatis dictæ ville gcholaribus et magistris, tam 
regularibus quam secularibus commodentur pro 
tempore, ad profectum et usum studendi, juxta mo⸗ 
dum quem immediate subjungimus, qui est talis. 

dingue de scholaribus in aula prafata com⸗ 
Q. morantibus assignentur per ejusdem aulæ 
magistrum, quibus omnium librorum custodia 
deputetur, de quibus quinque personis tres, et 
nullatenus pauciores, librum vel libros ad inspec⸗ 
tionem et usum duntaxat stubii valeant commo⸗ 
dare: ad copiandum vero vel transtribendum, nul⸗ 
lum librum volumus extra septa domus contedi. 
Pgitur cum scholaris quicunque gætularis vel 
religiosus, quos in presenti fabore ad paria judica⸗ 
mus, librum aliquem commodandum petiverit, 
tons iderent Diligenter custodes an librum talem 
habuerint duplicatum, et si sic, commodent ei 
librum cautione recepta, que librum traditum in 
valore transcenbat judicio eorundem, flatque statim 
tam de cautione quam de libro commobato memo⸗ 


123 


3 de om. AB. 


l contingit CD. 


2 nullatenus ante 


talent librum B. 


3 ad inspectio- 
nem ad B et cod. 
Magdalensis et 
ed. 1599. 


ejusdem hæc sen- 
tentia sequitur ab 
aliquo pro textu 
evidenter reposi- 
ta: Hic multas 
conditiones circa 
librorum custodt- 
am praetermitto 
eo quod mihi pro 
presenti videa- 
tur inutile talia 
recitare. 


5 eis om. A. 


6 ad om. A. 


riaíis striptura tontinens nomina personarum, 
qua librum tradunt, et illius, qui recipit, tum die et 
anno Domini, quo continget fieri commobatum. 
Si vero custodes invenerint quod ille liber qui 
petitur duplitatus non fuerit, talem librum nulla⸗ 
tenus commobent cuicunque nisi fuerit de comitiva 
scholarium dictæ aula, nisi forte ad inspectionem 
infra septa domus vel aulæ prabicte, sed non ad 
ulterius deferendum. Scholari vero cuilibet Dict 


; aule fiber quicunque per tres de predictis custobi- 


bus valeat commobari, nomine tamen suo, cum 
die quo librum recipit primitus annotate. — Nec 
tamen ipse possit librum sibi trabitum alteri 
tommodare, nisi de assensu trium de custodibus 
gupradictis, et tunc deleto nomine primi, nomen 
Secundi, cum tempore traditionis gcribatur. 
hee omnia observandum, custodes singuli 

fidem praestent quando eis custobia hujus⸗ 

modi deputatur. Retipientes autem librum vel 
libros, ibidem jurabunt, quod eum vel eos ad alium 
usum, nisi ad ins pectionem et studium, nullatenus 
applicabunt, quodque illum vel illos extra villam 


124 


@Mrroniensem cum — suburbio nec deferent nec 
Deferri permittent. S && eee eee 
Ingulis autem annis, computum reddent 
prabicti custodes magistro domus et duo⸗ 
bus, guos secum duxerit de suis scholaribus 
aggumendos, vel si eidem non vacaverit, tres depu⸗ 
tet inspectores alios a custodibus, qui librorum 
tatalogum perlegentes videant quod omnes habeant 
vel in voluminibus propriis vel saltem per cau⸗ 
tiones praesentes, — d func autem computum 
persolvendum, tempus credimus opportunius a 
halenbis Junii" usque ab festum sequens. transla⸗ 
tionis gloriosi martprig sancti Lom. W 88 
Ot autem omnino adjicimus, quod quilibet, 

tui liber aliquis fucrit commobatus, semel 

in anno librum presentet custodibus et suam, 81 
voluerit, videat cautionem. J orro si contingat 
fortuito per mortem, furtum, fraudem vel incuriam 
librum perdi, iffe qui perdiderit, vel ejusdem pro⸗ 
curator, seu etiam executor, pretium libri solvat et 
ejusdem recipiat cautionem, uod si qualiter- 
tunque custobibus ipsis lucrum evenerit, in nihil 


125 


1 Juli B 


cum 


Juniiin margine, 


mense Julii D. 


2 addicimus A. 


3 perdidit A. 


l Verumque D. 


2 studio sive D. 


aliud quam in librorum reparationem et subsibium 
tonvertatur. ANS AUS AS AS AS ANS ANS AS AI 


Exhortatio scholarium ad rependendum pro Hie \ 
. —  suffragia Debite pietatis ——^9—— 
CLS: Empus jam efflagitat terminare 
of trattatum, quem de librorum 
amore compegimus; in quo con⸗ 
Vx temporaneorum nostrorum ad⸗ 

AA. mirationibus, de eo quod tantum 
brug dileximus, rationem reddere nisi sumus. 
erum quia' bir batur aliquid operari mortali⸗ 
bus quod nullius respergatur pulvere vanitatis, 
studiosum’ amorem, quem ita diuturnum ad libros 
habuimus, justificare penitus non audemus, quin 
fucrit forsan nobis quandoque occasio alicujus 
negligentia venialis, guambis amoris materia sit 
honesta ct intentio regulata. Si namque cum 


126 


omnia fecerimus, servos nos inutiles Dicere tenea⸗ 
mur; si ob sanrtissimus sua opera omnia 
verebatur; si jurta o saiam, quasi pannus men⸗ 
struate omnes justitia nostre; quis se de per⸗ 
fectione cujuscunque virtutis prasumet jactare, 
quin ex aligua circumstantia valeat reprehendi, 
gua forsitan à scipso' non poterit' deprehendi? 
Bonum enim cr integris causis, malum autem 
omnifarie, sicut Lionpsius Ie D ivinis 
Miominibus nos informat. KSKSKSKKK KS SYS 
Uamobrem in nostrarum iniquitatum reme⸗ 
dium, quibus nos omnium (Areatorem 
trebrius offendisse cognoscimus, orationum  suf- 
fragia petituri, studentes nostros futuros Dignum 
duximus exhortari, quatenus sic tam nobis quam 
aliis eorundem futuris benefactoribus fant grati, 
quod beneficiorum nostrorum providentiam Spirita⸗ 
libus retributionibus recompensent, — X7 ibamus 
in corium memoriis kunerati, qui in nostris vixe⸗ 
runt benebolentiig nondum nati nostrisque nunc 
bibunt beneficiis sustentat, — Cz(íementiam Fe 
demptoris implorent instantiis indefessis, quatenus 


127 


l semetipso B. 
2 Poterat B. 


3 Aentturi C. 


2 deplores B. 


3 defecit CD. 


4 baptismatis B. 


5 conservemur 
A. 


negligentiis nostris parcat, peccatorum nostrorum 


i reatibus pius Fudex indulgeat, lapsus nostra 


fragilitatig pallio pietatis operiat, et offensas 
guas ct pudet et pornitet commisisse divina benig⸗ 
nitate remittat. Gfongerbet in nobis, ad sufficiens 
spatium ponitendi, suarum munera gratiarum, 
fidei firmitatem, spei sublimitatem, et ad omnes 
homines latissimam rfjaritatem, — lectat guper⸗ 
bum arbitrium ad culparum suarum lamentum, ut 
deploret’ trangactas elationes banissimas et retractet 
indignationes amarissimas ac delectationes insanis 
simas betestetur. — X7 igeat sua virtus in nobis, 
tum nostra defecerit,? et qui nostrum ingressum 
sacro baptismate* consecravit gratuito, nostrum 
progressum ad statum apostolicum sublimavit 
immerito, nostrum dignetur egressum sacramentis 
idoneis communire. ITaxetur a nostro spiritu 
amor tarnis, evanescat penitus metus mortis, 
desideret dissolbi et esse cum Christo, et 
in terrig solo torpore constituti, cogitatione et 
aviditate in eterna patria conversemur ater 
misericordiarum et Deus totius congofationig 


128 


fifio prodigo de siliguis revertenti benignis. orcur- 
rat, drachmam Denuo repertam recipiat et in the⸗ 
sauros æternos per angelos sanrtos transmittat. 
@fastiget vultu terrifico, exitus nostri hora, spiri- 
tus tenebrarum, ne latens in limine porte mortis 
lzrebiatfan, serpens vetus, insidias improbisas 
taltaneo nostro paret. um vero ad terrendum’* 
tribunal fuerimus advocati, ut cuncta gue cor⸗ 
pore’ gessimus attestante conscientia referamus, 
consideret Humanitas juncta Keo effusi sui sancti 
sanguinis pretium, et advertat divinitas humanata 
tarnalis natura figmentum, ut ibi transcat kragili⸗ 
tas impunita ubi clemens pictas cernitur infinita, 
et ibi res piret Spiritus miseri ubi exstat proprium 
jubiris misereri. „Implius refugium spci* nos⸗ 
tre post Deum, Y7 irginem et reginam theotocon 
benedictam, nostri semper studentes salutationibus 
satagant frequentare devotis, ut qui per nostra faci⸗ 
nora replicata meruimus judicem invenire turbatum, 
per ipsius suffragia semper grata mereamur cure 
dem reperire^ placatum. Teprimat pia manus 
brachium aqguilibre, qua nostra tam parva quam 


17 129 


1 tremendum C 
D. 


2 corpore om. A. 


3 advertas D. 


4 sfectet B. 


5 guia A. 


6 reperireom. A. 


paura merita pensabuntur, ne, quod absit, prœæpon⸗ 
Decret gravitas criminum et nos n T 
in abyssum. 5 : 
Larissimum meritis Vieni Grut 
bertum, cujus gregem indigni pascendum 
suscepimus, omni cultu studeant venerari devote, 


o».D. rogantes ass idue ut suum licet indignum vicarium 


precibus extusare dignetur et quem successorem 


coss By admisit in terris, procuret effiti conscssorem? in 
“es remis. J uris benigue tam mentis quam corporis 


precibus rogent DD eum, ut spiritum ad imaginem 
FFrinitatis creatum, post praesentis miseriæ inco- 
latum, ad suum reducat primordiale prototppum, 
ac ejusdem toncedat perpetuum fruibilis faciei 


4 conspectum per 1 e e 
Jesu 


1 A ii 5 NA S S N32 eee 

ae m E | vs D 
BN 
ee DAD vus OF BE oe 1 


. 


N 
ED “Vine 138 


— — Explicit sp hilabiblon a Colophon dees 


bomini fi icardi de A ungervile cognominati de Bury 
-guonbam ctpiscopi Dunelmensis. Completus 
~=est autem tractatus iste in manerio nostro de 
-——?Luheanbe vicesimo quarto die J anuarii 
— anno Domini millesimo trecentesimo -—> 
8 gquadragesimo quarto, ætatis nos 
=~ tre quinquagesimo octavo pra ⸗- - 
tige completo, pontificatu -= 
vero nostri anno und 
timo finiente ad lau 
dem Dei felicic -E 


= ter. Amen 


2 
"ae c7 


ud 7 2 is 
"n ü Ae macie W 
* ore i É 0 


MEN 


at 7 fae 


. 


ome 


»— 


. , „ 2 . 
^ P > 4^ D, d 

1 » E 4 i 

. 1 1 


ae 


E 


Y 49 
7h rs Se 
3 jg 


is E v 7 0 


"A - 
E" 2 

Uo. F CRM 
Wo». MAL 


a M 
d 


* 


Eee 


M 


jan QR 
! NS 


: S. 
Y A 


QW 


Tra 
a, of ae nm - 5 Y ; A r É 5 Pa n i 
an) xj v6 ds 1 » C | : 2 bi 7 E 1 
"aei - | " 2 - mm „ > i^ d ad E £g 
j ^4 m5 Se 44 , » — A $ » z 
— N ue aos rs pos m 


* 
ba 


ih 4 


= 


y 


A A. 


- - 4 Ps 
E. ZR. 


; T 1.4 — E 2 » 
2 y E. us" Eo eS N 
^N S ^ un. * 
Oe l3 Se 


<>< b “ee >< 


8 "TD 


A 


v 


RS a 


3A 


T 


(AR. 


8 5 


a 


2c 


I3 


mS ^ 
um 


8800 
06 


8 
e 


Ly Ly 
$99 


^ $ 
© 


e 
$ 
e» 
B 


x 


<-> 


22 
-— 
^" 


